Een beetje mijn Ginkgo

Het pronkstuk van onze nieuwe tuin: de Ginkgo Biloba. Het boompje met het unieke blad dat op twee bladeren lijkt, waarover Goethe zegt:

Dieses Baums Blatt, der von Osten
Meinem Garten anvertraut,
Gibt geheimen Sinn zu kosten,
Wie's den Wissenden erbaut.

Ist es ein lebendig Wesen,
Das sich in sich selbst getrennt?
Sind es zwei, die sich erlesen,
Daß man sie als Eines kennt?

Solche Frage zu erwidern,
Fand ich wohl den rechten Sinn:
Fühlst du nicht an meinen Liedern,
Daß ich Eins und doppelt bin?

Ik ken de Ginkgo van Goethe via mijn docent Peter van Zonneveld. In een bundeltje met opstellen over vertalen voor Pim Lukkenaar, staat een bijdrage van mijn docent over Goethe en de Ginkgo. Hij eindigt het artikel met een prachtige vertaling van het gedicht. Ergens is het daarom een beetje zijn gedicht, zijn Ginkgo en zijn Goethe. Ik kan de vertaling helaas niet geven, want hij verblijft nog ergens in een doos boeken op zolder.

Nu staat de boom in mijn tuin. Ik heb hem gevonden in het tuincentrum bij mij om de hoek. Samen met Doris ben ik met het ding naar huis gelopen. In mijn hand hangt de boom en gelijk moet ik Doris goed in de gaten houden. Het is natuurlijk een crime, maar het kind wil zo graag mee. Ze geniet met iedere stap die ze zet.

Inge heeft hem geplant. Het is een langzame groeier daarom mag hij er van haar staan. Ik heb Inge niet verteld dat de Ginkgo in de Leidse Hortus (geplant in 1785, Goethe was toen al 36 jaar oud) meer dan dertig meter hoog is (de precieze lengte heb ik niet kunnen vaststellen). Ze kunnen wel tot veertig meter hoog worden. Het Leidse exemplaar staat overigens recht tegenover de kamer van Peter van Zonneveld.

De Leidse boom mag dan oud zijn, de boom zelf wordt ook weleens een levend fossiel genoemd. Het is de enige plant uit het mesozoïcum (248 tot 65 mln. jaar geleden), die nog leeft. Dat hij er nog is en al die anderen verdwenen zijn, heeft te maken dat hij brand overleeft. Vandaar dat hij er nog wel is en al die dinosauriërs niet.

Nieuw bij bol.com: tweedehands boeken.

Een tweedehands auto is goedkoper dan een nieuwe, een tweedehands boek ook. Tenminste dat denk ik. De internetboekwinkel bol.com bezit sinds deze week een tweedehands boekengedeelte. De website van het grote tweedehandsboekenketen De Slegte laat het al maanden afweten, met de mededeling dat de website momenteel wordt vernieuwd. De grootste internetboekwinkel van Nederland vult deze leemte, in de hoop het gat in de markt te hebben gevonden. Als het noodlijdende De Slegte iets had moeten doen, dan was het op die internetmarkt gaan. Dolgraag zou ik een boek in de ramsj via de internetsite bestellen. Het lukt mij niet, jammer, jammer!

Gelaten speur ik de website van bol af. Van W.F. Hermans heeft de internetboekwinkel bol.com al 46 tweedehands titels op voorraad. Een hele trits gloednieuwe titels passeert het oog van de speurder naar een goedkoop boek: het eerste deel van de volledige werken (2005), Niet uit kwaadaardigheid, de scherpste polemieken (2005), Een weerspannig slaper (2004), Paranoia (2003) en een nieuwe uitgave van de gedichten: Kussen door een rag van woorden (2000). Uitgaven waar de echte speurder op zit te wachten, zeker als het om een koopje draait.

Wat schetst mijn verbazing: soms is tweedehands zelfs duurder. Kijk eens naar een titel als de bundel novellen Moedwil en misverstand. Het exemplaar dat de handelaar via bol.com aanbiedt kost dertig euro. De paperback is dan wel een 'mooi gaaf exemplaar'. Doe mij dan maar een nieuw, helemaal 'mooi gaaf exemplaar', van 14,90. Wie snijdt wie in de vingers... Het lijkt wel of bol.com wil laten zien dat nieuw goedkoper is dan tweedehands. Om over de schare eerste drukken maar te zwijgen.

Dan nog een tip voor het verliesdraaiende De Slegte: bied je boeken via bol.com aan, dan hoef je de website ook niet meer te vernieuwen.

Jong veelbelovend talent

Een opgejaagd gevoel treft me de laatste weken. Ik wil alles. Een mooie weblog, veel vrienden, een goede roman schrijven, een goede vader zijn, een lieve echtgenoot zijn en daarnaast ook nog een baan hebben waar ik alles in kwijt kan. Ik doe aan allerlei schrijfwedstrijden mee in de hoop eens ontdekt te worden en vanaf die dat het helemaal te maken op literair gebied.
Een klein maandje terug las ik dat ik het niet geworden was bij de essaywedstrijd van NRC Next over macht en onmacht. Wel las ik een bekende naam in de shortlist die aan het mailtje hing: Franca Treur, een medestudente bij de opleiding Nederlands van de Universiteit Leiden. Ze deed ooit mee aan de essaywedstrijd van de universiteit, waarin ze over de studententijd van de schrijver F. Springer verhaalde. Ze won een laptop. Ik baalde toen flink, want ik wilde eigenlijk over Bilderdijks studententijd schrijven, maar liet het schrijven van het essay op de laatste nipper zitten. Ik had veel research gedaan, veel uitgezocht om iets over dat leven te kunnen vertellen, maar daags voor de deadline liet ik het erbij. 'Jammer, want we hebben maar twintig inzendingen gehad en een weekje later had je het ook wel kunnen sturen', zei Liesbeth Boer, een medestudent die namens de studenten betrokken was bij de wedstrijd. Nu bij de NRC Next-wedstrijd haalde Franca Treur me in, want ik deed nu wel mee met een inzending.
Ze haalde me nog meer in, zag ik donderdag. Ik was de wedstrijd alweer vergeten, maar in de krant stond het winnende essay van de wedstrijd: 'Maak iets van je leven! Maar wat?' Een schok trok door me heen. Zij had gewonnen, verdorie. Juist die eer en dat gevoel het helemaal te maken, trok uit mijn lichaam weg als een straal pis uit een volle blaas. Zij wel en ik niet, wat is dat met mij, dacht ik. Waarom ben ik niet zo'n veelbelovend jong talent.
Ik las de eerste regels van haar essay: 'Er is niemand die iets van me wil. Niemand die erop staat dat ik bovengemiddeld presteer. Ik leef in een democratie waarin ik door niemand wordt onderdrukt. God noch meester verbiedt mij mijn leven te verkloten. Toch voel ik een alleen maar toenemende druk om iets briljants voor elkaar te krijgen, een bijdrage aan de wereld te leveren, een perfecte relatie te hebben, niet te mislukken. Wie of wat heeft dan zo’n macht over mij dat ik me zo opgejaagd voel?' Ik begreep gelijk waarom ik niet gewonnen had.

Gerbrand Bakker wint DebutantenPrijs 2006

Gerbrand Bakker heeft de DebutantenPrijs 2006 gewonnen met zijn debuutroman Boven is het stil! Hij laat met de prijs Anneloes Timmerije en Hans Hogenkamp achter zich.

De formule voor de DebutantenPrijs is uniek. Nadat een literaire jury een shortlist bekend heeft gemaakt, bepalen lezers uit heel Nederland via stemming wie de DebutantenPrijs 2006 van 4500 euro wint. Er zijn dit jaar 71 debuten ingezonden.
Eerdere prijswinnaars waren onder meer Lucette ter Borg (Cossee; winnaar van de DebutantenPrijs 2005), Anna Enquist, Jessica Durlacher, Erwin Mortier en Joyce Roodnat.

Voor uitgever Cossee nog eens reden om de woorden van Nobelprijswinnaar John Coetzee over Gerbrand Bakker debuut aan te halen: 'Boven is het stil speelt met vorm, personages en decor van de traditionele Nederlandse roman en laat met tederheid en laconieke humor zien hoe vitaal het genre nog steeds is.'

Oblomov en Joe Speedboot

Staatsecretaris Bruno Bruins van Onderwijs grijpt de literatuur aan in een betoog dat jongeren een voorbeeld moeten nemen aan Joe Speedboot. Hij vindt dat we teveel neigen naar een ander romanpersonage: Oblomov van Goncharov. Een boek waar de Staatsecretaris tuk op is: "schitterend en innemend, bijna vertederend, maar ook tergend: Oblomov droomt over de meest heroïsche daden, maar komt maar niet in actie. De kansen die hij krijgt , laat hij steeds weer door z’n vingers glippen…"
Nee, dan Joe Speedboot. Het romanpersonage van de gelijknamige roman van Tommy Wierenga weet van wanten en is één en al bruisende energie, volgens de Staatsecretaris iemand om een voorbeeld aan te nemen. De twee personages staan voor twee mentaliteiten, twee kansen, vindt de staatsecretaris in zijn betoog op het Nationaal Onderwijscongres in Eindhoven.
Bij mij doemt direct de vraag op waarom Bruins zo enthousiast is over een roman als die van Oblomov. Omdat dit boek het tegengestelde laat zien als wat hij wil? Of omdat hij zichzelf in het personage herkent? Ik vrees het laatste. Bruins bruist van de plannen, maar ik vraag mij af of hij die daadwerkelijk omzet in een kans. De neiging van politici om dingen te zeggen maar niet te doen, is te groot. Plannen maken is goed, maar het vierpuntenplan van Bruins neigt veel te veel naar een lege Oblomov.

De biografie van Karel Appel

De luxe agenda die ik zaterdag gekocht had, vanmiddag geruild tegen de biografie van Karel Appel in de ramsj. Geen slechte koop, zo op het eerste gezicht. Wel een bijzonder verhaal van Cathérine van Houts. Ze kon de mamoetklus niet afmaken, want ze overleed voortijdig aan een ernstige ziekte.
Dat de dood haar op de hielen zat, lees je sterk aan het einde af, waarbij ze snel en vluchtig door het leven van de kunstenaar schiet.
Ik ga het maar eens goed lezen, want ik ben de laatste tijd verzot op biografieën en brievenboeken. Zo liggen de complete brieven van Du Perron, Walschap en Hanlo op mijn boekenplank. Niet echt om helemaal gelezen te worden, maar om door te bladeren, je aandacht te laten verglijden op een bladzijde, verder te bladeren en dan weer terug te gaan. Zo zweef je door het leven van de schrijver.
De biografie van Karel Appel heeft iets soortgelijks. Een heel leven is teveel om in één keer te lezen, maar zo bladerend zie je leuke dingen. Wat ik wel een bijzonder idee vind is dat ditmaal de gebiografeerde de biograaf overleeft. Dat komt minder vaak voor dan andersom.

Roem en geld

Ik las vanmorgen in de Esta een interview met Saskia van Noort. Ze is schrijver van ondermeer De eetclub. Spannende romans waar weinig literatuur in zit, maar ze leveren veel geld op. De eetclub was een heuse hype. Iedereen die nooit las, las het en iedereen die las negeerde het stelselmatig.
Het interview besprak de rijkdom die de bestseller haar had opgebracht. Haar hele huis is gebouwd op de boeken. Een apart schrijfgedeelte heeft ze laten aanbouwen, waardoor ze rustig aan nieuwe bestsellers kan werken.
De eetclub hoort tot het genre als de Davinci code. Makkelijk te pruimen boeken die een eenvoudige clou hebben en vooral niet te ingewikkeld zijn. Bovendien is de stijl
jammerlijk slecht en laat het werk weinig aan de verbeelding over. Ik vraag me dan oprecht af of geld boven roem staat. Wat sterft makkelijker: veel geld aan een slechte roman verdient, of een meesterwerk geschreven dat niemand kent...

Bloggende dichters

Leo Vroman mag een oud mannetje zijn, hij schrijft fantastische gedichten. Ik voelde mij een keer zo trots als een pauw toen ik een mailtje van hem kreeg over een recensie die ik geschreven had. Ik besprak in de recensie de bundel Tweede verschiet.
Vanmorgen ontdekte ik bij toeval de weblog die hij deze week voor de Volkskrant bijhoudt. Daar kun je zien dat een dichter aan het woord is. Prachtige dichtregels ontkiemen uit het dichterlijk moeras van de blog:

Als ik eindelijk mijn ogen sluit
zeilt er een vlucht hyacinthen
in gebleekte linten gebundeld
naar buiten en voor mij uit
(of niet, natuurlijk)

Ik maakte wel wat los vandaag bij mij, ineens ontsproten vier dichtregels tijdens kantoortijd:

Heel langzaam wissen de sporen
verdwijnen in het universum
zwaaien naar maanmannetjes
en lege marsplaneten

Dan is het op...

Wagner, Komrij en het harmonium

Eindelijk eens de bewerkingsbundels van Wagner-opera's van Sigfrid Karg-Elert (1877-1933) op de harmoniumlessenaar gelegd. Ik heb ze bijna een jaar in mijn bezit, maar door al die verhuis-romslomp is het er niet van gekomen.
Wat een schitterende inleidingen. Zo speelde ik de ouverture bij Tristan en Isolde, maar ook het voorspel bij Parsifal streelt mijn oren. Ik besef zo spelend dat aan het begin van de 20e eeuw, dit vaak het eerste contact met beroemde muziek was voor mensen. Niet iedere burger kon naar Bayreuth om het Bayreuther Festspiele bij te wonen.
Omdat er nog altijd geschilderd moest worden, draaide ik de cd die in het boek Wagner en ik van Gerrit Komrij zit. Dat bracht mij ook weer met het boek van Komrij in aanraking, met fragmenten als: 'Muziek zoekt mensen uit en vernietigt ze. Muziek boort zich in mensen en misbruikt ze. Muziek is oorlog.' Het verplicht mij weer om er binnenkort een recensie op Litnet aan te besteden.