Interview over mijn Long Covid in Almere deze week

Eind juli vroeg Emily-Lara Kabos of ze mij mocht interviewen over mijn Long Covid. Ze stuurde een vragenlijst naar mij die ik op mijn moment kon beantwoorden. Tot vorige week hebben we aan dit interview gewerkt. Ik schreef het langzaam en vond het ook lastig de juiste woorden te vinden. Tot ik vorige maand de juiste toon kreeg. 

Ik vind het resultaat erg mooi geworden. Vandaag is het gepubliceerd in het huis-aan-huisblad Almere deze week. Voor mijn werk bij de gemeente verzorgde ik destijds de gemeentepagina's Stadhuis aan Huis. De cirkel is rond.

De foto is een screenshot van het uiteindelijk interview zoals dat in de krant staat. Misschien volgt het ook nog op de website van Almere deze week. Ik zet hieronder de antwoorden op de vragen die ik naar Emily stuurde. Met de foto die Inge vorig jaar maakte bij de Ginkgo Biloba in onze tuin.

Long Covid beïnvloedt mij bij alles wat ik doe

Wat zijn je passies in het leven?
Lezen en schrijven. Dat zijn mijn grote passies. Het was tot voor kort ook mijn werk: redacteur. Het blijft nu beperkt tot het schrijven van gedichten en (korte) verhalen. Alleen als ik genoeg energie heb. Veel dagen lukt het niet.

Wat zijn wolken voor jou?
Wolken vormen een eindeloze inspiratie. Het zijn poorten tot de fantasie en ons diepe binnenste. Elke dag maak ik foto's van de wolken en schrijf er een kort gedicht bij, vaak een haiku.

woorden schilderen
witte vlekken in de lucht
de wolkenmaker

Wat is poëzie voor jou?
Ik lees elke dag gedichten. Ze bevatten bijzondere taal en geven je een andere blik op de werkelijkheid.

Hoe heb je de corona en lockdown periode ervaren?
Mijn vrouw Inge kreeg als eerste corona, een week voor kerst in 2021. Daarna volgde ik. Inge stortte in. Ik probeerde het op te vangen, maar vocht zelf ook tegen de onoverwinnelijke vijand Long Covid. Ik had het niet in de gaten en overleefde op adrenaline. Uiteindelijk stortte ik ook in.

Met hulp van strenge rustschema's lukt het mij om mijn lichaam meer rust te geven. Dat doe ik nu bijna 2 jaar. Ik ben afgelopen zomer afgekeurd. Pas nu ervaar ik wat mijn ziekte betekent. Ik kan nauwelijks voor mijzelf zorgen, laat staan werken. Mijn vader overleed vorig jaar. Ik kon nergens bij zijn. Uiteindelijk ben ik alleen naar zijn begrafenis geweest.

de zon een ballon
op de zee van wolken drijft
een avondlantaarn

Hoe beïnvloedt Long Covid je dagelijks functioneren?
Long Covid beïnvloedt mij bij alles wat ik doe. Ik sta 's ochtends op, laat de hond uit en ontbijt. Meteen daarna moet ik 1,5 tot 2 uur rusten. Na elke activiteit ga ik minimaal een halfuur in bed liggen om tot rust te komen. Ik lig overdag 4 tot 5 uur in bed en ‘s nachts bijna 10 uur. Ik kan 1 ding per dag doen, zoals douchen, wassen of afwassen.

Grote dingen kosten veel meer tijd om te herstellen. Als ik een middagje naar een museum ga, ben ik minstens een week ziek. Alles irriteert dan, spierpijn, hoofdpijn en alles tolt. Ik voel me doodziek, oneindig moe en slaap nauwelijks. PEM heet dat, Post-Exertionele Malaise. Na mijn vaders begrafenis heb ik dat gehad. Ik heb er een terugslag van maanden van gehad. In het ergste geval herstel je nooit van PEM.

Wat vind je ervan dat er nu haast geen aandacht is voor Long Covid?
Veel mensen leggen het initiatief bij jou. Als je geen energie hebt, is elke stap voor toenadering een grote activiteit. Op een handvol kaarten en wat meelevende appjes na kreeg ik bijvoorbeeld van mijn collega's weinig aandacht.

Wat is het grootste vooroordeel over Long Covid?
Familie, vrienden en bekenden kunnen zich er weinig bij voorstellen dat je altijd doodmoe bent. Ze denken: stel je niet zo aan, kom op, doe eens wat, dan gaat het vanzelf, bouw op, dan kun je vanzelf steeds meer. Of ze komen met iets als yoga of Bachbloesem. Allemaal goedbedoeld maar je voelt je niet serieus genomen.

niet voor te stellen
een oneindige stroom moe
tot je het zelf krijgt

Wat is jouw levensles?
Geniet van kleine dingen en geef elkaar aandacht. Ik moet harde keuzes maken. Als ik nu ergens heenga, betekent het dat ik minstens een week ziek ben en niks kan doen.

Wat mis je het meest voor Long Covid?
Ik mis mijn fysieke kracht. Een eind fietsen. Wandelen in het bos. Ik kon dat vroeger uren. Nu hooguit een kwartier. Dat het geestelijk niet altijd lekker gaat, kan ik meer accepteren.

Waar ben je trots op?
Ik ben er zo trots op dat ik en mijn lieve Inge het zo goed samen redden. We blijven elkaar vinden en steunen. Het draait in de liefde niet alleen om voorspoed. Bij tegenspoed ervaar je liefde heel intens. Als ik iets ervaar bij mijn ziekte, dan is dat het wel.

de aarde draait rond
ook al staat ze voor mij stil
de wereld draait door

Bist du bei mir - IM Jan de Wit (1949-2025)

Ik wil het niet psychologiseren, maar mijn liefde voor het orgel is de liefde voor mijn vader. Ik wil je graag vertellen over een moment - 38 jaar geleden - waarbij het orgel op ons allebei blijvend indruk maakte. 

Het gaat om een concert op het Alkmaarse Van Hagerbeer Schnitger-orgel in 1987. Mijn vader wilde dat weekend nog meer horen van dit instrument. Een paar dagen eerder was hij naar de ingebruikname van dit gerestaureerde orgel geweest. De bijdrage van de organist Klaas Bolt met zijn improvisatie op psalm 87 maakte grote indruk op hem. 

de luiken gaan open

de registers staan klaar

het orgel speelt

Die zaterdag nam mijn vader mij en mijn broer Gert mee. We kwamen wel vaker in grote kerken. Maar de Grote of Sint Laurenskerk in Alkmaar maakte een overweldigende indruk toen ik er binnenstapte. De hoogte van het gewelf en dan... Het orgel. Wat een instrument.

Een lange draad hing uit het orgel. Het slingerde zo naar beneden tussen hemel en aarde en was verbonden met een geluidsinstallatie. Van achter de speeltafel vertelde de Haarlemse organist Klaas Bolt over de vele klanken van het orgel en liet het al improviserend horen. Fluiten, prestanten, trompetten - en niet te vergeten de vox humana's.

sprankelend beekje

vogelfluit en trompetschal

luister het orgel

De vox humana imiteert de zingende, menselijke stem. In 1725 maakte Schnitger er 2 voor dit orgel. 1 op het bovenwerk en 1 op het rugwerk. De stemmen vormen elkaars tegenhanger - alsof twee mensen een duet zingen. Klaas Bolt liet dat horen met een muziekstukje van Bach.

Het heet Bist du bei mir. Het klinkt niet voor niets melancholisch. De tekst is nogal wat. Ik zal het voorlezen en dan proberen te vertalen:

Bist du bei mir, geh ich mit Freuden

zum Sterben und zu meiner Ruh.

Ach, wie vergnügt wär so mein Ende,

es drückten deine schönen Hände

mir die getreuen Augen zu!

Ben jij met mij, zodat ik blijmoedig

kan sterven en mijn rust vinden.

Ach, hoe vredig zou mijn einde zijn

als jouw liefdevolle handen

mijn trouwe ogen zouden sluiten!

De uitvoering van Klaas Bolt op het Van Hagerbeer Schnitgerorgel stimuleerde mijn vader enorm in zijn orgelspel. Hij ging meer orgelliteratuur spelen en zette Bist du bei mir vaak op het programma in de kerkdienst. De mensen in de kerk neurieden massaal de melodie mee als hij het speelde.

Hij ontplooide zich als een echte kerkorganist. Orgelspelen bij kerkdiensten was voor hem alles. Hij gaf er alles voor op, als hij maar kon blijven spelen. Die speeltafel trok hem, altijd weer. Het was vorig jaar ook een harde klap voor hem, toen hij geen kerkdiensten meer mocht dienen met zijn spel.

de speeltafel lonkt

voor het spelen van een spel

de muziek begint

Het bezoek aan het Alkmaarse orgel zette mij ook op het spoor van de orgelmuziek. Ik was begonnen met blokfluit en nam later mijn vaders liefde voor het orgel over. Uiteindelijk is het orgel het samenspel van al die blokfluiten die je als organist tot klinken brengt. Die grote liefde voor de muziek, het orgel en het kerklied, draag ik bij mij. Daarvoor ben ik mijn vader dankbaar.

Het concert van de ingebruikname werd later uitgezonden op de radio. Mijn vader nam het op op een cassettebandje en draaide het veel. Dan neuriede hij de melodie van Bist du bei mir altijd mee. 

na het doodsuur

als je adem verzwijgt

ben jij bij mij

Toelichting

In dierbare herinnering mijn vader Jan de Wit (3 mei 1949 - 13 oktober 2025). 

Dit is (licht aangepaste) tekst - zonder de tranen - van mijn voordracht bij de afscheidsdienst op 20 oktober in de Oud-Katholieke kerk van Arnhem. De haiku in de lopende tekst zijn toegevoegd.

Winnaar winterkukai 2025

Een e-mail met als titel 'Gefeliciteerd' zit in mijn berichteninbox. Ik ben verrast, maar ook op mijn hoede. Wie weet probeert iemand mijn wachtwoorden te ontfutselen of vraagt om geld over te maken.

Ik open het e-mailtje. Het is een bericht van de kukai waaraan ik heb meegedaan. Ik heb gewonnen bij de stemming 75 haiku's. Het thema is vuur en mijn haiku is:

wolken sprokkelen

brandhout aan de horizon

een hemels haardvuur

Ik ben helemaal blij, geef mijn adres door en herinner de organisator van de wedstrijd dat ik 3 jaar terug ook heb meegedaan én gewonnen. Over de andere keren dat ik meedeed, hou ik mij stil.

Ik krijg een boekenpakket toegestuurd. Vandaag is deze bij mij gearriveerd. Ik heb er een filmpje van gemaakt, compleet met een weergave van de haiku-verzameling in mijn boekenkast. Op 1 na heb ik geen enkel boek of tijdschrift uit het pakket dat ik kreeg.

Wat een verrassingen! Ik ben heel erg blij met de jaargangen van het multilinguaal haiku-journaal 'Whirligig', het dikke boek van Ad Antonie Beenackers: 'Ledig Erf, stel mij niet teleur', 'In memoriam' van Geert Verbeke en 'Haikool, 108 Haijnis' in Frans, Picardisch, Nederlands, Duits, Spaans en Engels.

Prachtige boeken waarvan ik nog geen enkele had, op het boek van Verbeke na. Ontzettend blij mee. Wat een leesvoer en vooral inspiratie. Het werkt heel inspirerend om korte gedichten van anderen te lezen.

Download de analyse geschreven door Lodewijk Ouwehand (PDF, 218 KB)

Lijfelijkheid - Dichter op Hofwijck 2025

Het buitenhuis van Huygens aan de Vliet in Voorburg ligt in het donker van de avond. Volgens de directeur van het museum dat in het huis gevestigd is, heet dat het deemster. Een woord dat volgens hem de neerlandici wel zullen herkennen. Er zijn veel neerlandici bij elkaar op deze avond. Het is de prijsuitreiking van de gedichtenwedstrijd Dichter op Hofwijck 2025.

Constantijn Huygens

Het thema is lijfelijkheid. De inspiratie voor de tuin rondom het buiten, is voor Constantijn Huygens het menselijk lichaam. Het huis is het hoofd. Verder is alles opgedeeld in lanen en vierkanten. Armen en benen. De boomgaard vormt de buik. Over alles is nagedacht. De lanen met bomen aan weerszijden zijn bedoeld om te wandelen en te filosoferen.

Christaan Huygens

Op de zolder heeft zoon Christiaan veel uitvindingen gedaan. De uitvinding van het slingeruurwerk krijgt in het huis aandacht. Er hangt een oude slinger. We kijken er in de Sael naar. Het is een relatief klein huis. Onder de rode balken zitten we en luisteren naar een lezing. Een spoken word artiest heeft haar ervaringen verwerkt. Ze zingt haar poëzie als een lied.

Beeldgedicht

Mijn inzending voor de wedstrijd is geïnspireerd op de tuin in de vorm van een menselijk lichaam. Het gedicht heb ik geschreven in de vorm van een menselijk lichaam. Een beelddicht waarin allerlei verwijzingen naar het menselijk lichaam verstopt zitten. Als het jurylid Ad Leerintveld vertelt dat er zelfs een 'beeldgedicht' bij de inzendingen zit, weet ik dat ik niet bij de prijswinnaars zit. Anders zou hij het namelijk niet hebben gezegd. 

Ook de publieksprijs gaat helaas aan mij voorbij. Voor iedereen die op mijn (beeld)gedicht 'Lichaam in woorden' gestemd heeft. Heel veel dank daarvoor.

Ouder worden

Zodoende loop ik de prachtige stapel boeken over Hofwijck mis. De 3 gedichten die winnen zijn allemaal ernstig. Gaan over ouder worden, dementie of juist over het kind zijn. Tegen deze mooie taal ben ik niet opgewassen. De winnares hoor ik later op het filmpje dat van de avond gemaakt is, heeft 12 jaar geleden ook de wedstrijd gewonnen. Ze is dus al Dichter op Hofwijck. Nu met een dubbele titel.

Al met al een heerlijke avond. Het is al een feest om op Hofwijck te gast te zijn in het huis van de familie Huygens. Wat een heerlijkheid.

hoofd hart en handen

hofwijck de binnenwereld

voor een buitenplaats

De leeslijst van 2024

2024 is een leesjaar geweest zoals ik nog nooit gehad heb. Veel meer kan ik op dit moment ook niet. Het schrijven valt mij zwaar. Het lukt in zeer beperkte mate en daar blijft het bij. Het lezen is heerlijk. Al bespreek ik geen boeken en maak ook minimaal aantekeningen bij wat ik lees. Ik geniet vooral en laat mij meenemen door het verhaal. Heerlijk om zo uit de dagelijkse werkelijkheid te ontsnappen.

Romans

Wat een prachtige boeken heb ik dit jaar mogen lezen. Ik heb er echt immens van genoten. Ik mocht de nieuwe romans van Jan van Aken, Ilja Leonard Pfeiffer en Christiaan Weijts lezen. Daarnaast de 3 romans die Louis Paul Boon schreef over het Aalst rond 1900. Niet zo vernieuwend als bijvoorbeeld De Kapellekensbaan, maar zeker wel de moeite van het lezen waard.

Notre-Dame

De treinreiziger die van zuid naar noord reist, moet door dwars door Parijs. Om van het Gare de Lyon naar station Nord te gaan. Er rijdt geen trein tussen die stations. Hij moet met de metro. Zie het voor je. Een gezin, vader, moeder en 3 kinderen met veel koffers. Voor de oudste van 12 jaar een tentje en een aparte stoel. De gehuurde tent heeft van alles 4 in plaats van 5.

Hij loopt daar met een heel zwaar wagentje. Het wagentje kent hij van de bejaarde vrouwen die ermee winkelen. Zijn oma heeft er ook eentje. Hier ligt een oranje tentje op. Geleend van kennissen. Bovenop een schuimmatras met veel bubbeltjes. Licht in gewicht, groot in volume.

Vruchtbaar - Reis door Het Natuurkunstpark 2024

Dit jaar is het thema van Natuurkunstpark 2024 Vruchtbaar. Ik bezocht het park op 4 augustus en op 26 augustus nog een keer. Geïnspireerd door de kunst en de zomer ontstonden verhalen, gedichten en tekeningen. 

Het is een reisverhaal. Een voettocht door het natuurpark Lelystad. Verwonderend over alles wat ik tegenkom. De bomen, de mensen, het gras en de dieren. En natuurlijk de kunst door 11 Flevolandse kunstenaars en een 12e kunstwerk van de bezoekers aan het Natuurkunstpark.

Mammoeten en een binnenzee

Voor een dichtwedstrijd schreef ik een gedicht over een binnenzee. Een toekomstbeeld dat even ver teruggaat als vooruitwijst met alle klimaatveranderingen in het vooruitzicht.

Mammoetenzee

morgenochtend vroeg

een speels mammoetenkind springt

in de binnenzee

voor de kust achter de dijk

glimlachen zon en water

kijk hoe het jong gaat

zijn slagtanden grinniken

tegen het water

de zwembandjes om

de buitendijk hoog houdt het

klimaat wel tegen

de golfjes brabbelen licht

terug naar zon en water

niemand vreest nog iets

tot mamamammoet opdoemt

slagtanden glimmen

Merel of engel

Bij het concert zingt een merel. Het is aan het einde als toegift. De organist speelt Bach en componisten onder invloed van Bach. Dan - na het applaus - zingt de merel. Ik staar omhoog naar het instrument. Vlak onder het kerkgewelf zingt een engel. De lange zwarte haren, de oranje mondhoeken. Het klinkt hemels.

In de kerk fluiten andere merels mee. Blackbird. De zonnestralen stralen de zomerdag op het blauwe orgel. Nog mooier dan het al is. Hooguit de nachtegaal, die fluit soms mee met de Rossignol.

blonde haren

wapperen een glimlach

een oranje knipoog

Uitkijken! - of Den Treek

verborgen in grond

de omgevallen bomen

bos uit de ijstijd

de stammen ringen jaren

vol kou, vocht en regenen

een nieuwe ijstijd

wacht de stoppende golfstroom

bezwete angstdroom

het stervende hout

takken deinen dodelijk

traag op de ijswind

niemand doet er iets tegen

verlamd vliegen vliegtuigen

over de rampplek

staat het boordevol bordjes

pas op voor de wolf