Lijfelijkheid - Dichter op Hofwijck 2025

Het buitenhuis van Huygens aan de Vliet in Voorburg ligt in het donker van de avond. Volgens de directeur van het museum dat in het huis gevestigd is, heet dat het deemster. Een woord dat volgens hem de neerlandici wel zullen herkennen. Er zijn veel neerlandici bij elkaar op deze avond. Het is de prijsuitreiking van de gedichtenwedstrijd Dichter op Hofwijck 2025.

Constantijn Huygens

Het thema is lijfelijkheid. De inspiratie voor de tuin rondom het buiten, is voor Constantijn Huygens het menselijk lichaam. Het huis is het hoofd. Verder is alles opgedeeld in lanen en vierkanten. Armen en benen. De boomgaard vormt de buik. Over alles is nagedacht. De lanen met bomen aan weerszijden zijn bedoeld om te wandelen en te filosoferen.

Christaan Huygens

Op de zolder heeft zoon Christiaan veel uitvindingen gedaan. De uitvinding van het slingeruurwerk krijgt in het huis aandacht. Er hangt een oude slinger. We kijken er in de Sael naar. Het is een relatief klein huis. Onder de rode balken zitten we en luisteren naar een lezing. Een spoken word artiest heeft haar ervaringen verwerkt. Ze zingt haar poëzie als een lied.

Beeldgedicht

Mijn inzending voor de wedstrijd is geïnspireerd op de tuin in de vorm van een menselijk lichaam. Het gedicht heb ik geschreven in de vorm van een menselijk lichaam. Een beelddicht waarin allerlei verwijzingen naar het menselijk lichaam verstopt zitten. Als het jurylid Ad Leerintveld vertelt dat er zelfs een 'beeldgedicht' bij de inzendingen zit, weet ik dat ik niet bij de prijswinnaars zit. Anders zou hij het namelijk niet hebben gezegd. 

Ook de publieksprijs gaat helaas aan mij voorbij. Voor iedereen die op mijn (beeld)gedicht 'Lichaam in woorden' gestemd heeft. Heel veel dank daarvoor.

Ouder worden

Zodoende loop ik de prachtige stapel boeken over Hofwijck mis. De 3 gedichten die winnen zijn allemaal ernstig. Gaan over ouder worden, dementie of juist over het kind zijn. Tegen deze mooie taal ben ik niet opgewassen. De winnares hoor ik later op het filmpje dat van de avond gemaakt is, heeft 12 jaar geleden ook de wedstrijd gewonnen. Ze is dus al Dichter op Hofwijck. Nu met een dubbele titel.

Al met al een heerlijke avond. Het is al een feest om op Hofwijck te gast te zijn in het huis van de familie Huygens. Wat een heerlijkheid.

hoofd hart en handen

hofwijck de binnenwereld

voor een buitenplaats

Het plaatje en de titel

Het plaatje van de dolk op de cover van Alfred Birney’s roman doet wonderen. Ik lees namelijk de titel als De dolk van Java in plaats van De tolk van Java. De afbeelding van de dolk werkt sterker dan de tekst van de titel.

Als ik het in mijn omgeving vraag, leest vrijwel iedereen voor: De dolk van Java. Een prachtige vorm van misleiding vind ik dit. Pas veel later ontdek ik zelf dat er tolk staat in plaats van dolk. De naam verwijst naar de rol van de vader van de hoofdpersoon bij de politionele acties in Indonesië. Hij is de tolk tussen de bevolking en de Nederlanders.

De mariniersdolk maakt deel uit van de herinneringen van de oudste zoon. Het drukt op zijn jeugd. Het verleden probeert de vader van zich af te werpen door de mariniersdolk weg te gooien. Tenminste dat beweert de moeder van de hoofdpersoon Alan.

Was die dolk hem misschien gaan achtervolgen? Je hoorde soms verhalen over Indonesische mensen die werden geplaagd door een kletterende kris aan de muur. Of door een koperen hagedis, die bij volle maan de muur af kroop naar het midden van het kamertapijt. Zeker was dat álle Indische mensen werden achtervolgd door herinneringen aan de oorlog. (207)

In het vierde deel van de roman, ‘De tolk van Soerabaja’, komen de dolk en de tolk soms erg dicht bij elkaar. Hij vecht vol passie tegen de Indonesische opstandelingen. Zo gepassioneerd dat mensen in zijn omgeving hem aanspreken en vrezen dat hij deze moordzuchtige houding nooit meer kwijtraakt.

De geschiedenis trekt zeker een wissel over vader Arto. Hij zal zijn leven lang worstelen met het verleden. De gebeurtenissen in Indonesië zal hij eindeloos herschrijven. Zijn memoires lijken een zoektocht naar legitimiteit. Waarom hij gedaan heeft wat hij heeft gedaan. Hij probeert zijn lijf te zuiveren van de wantoestanden die zijn gebeurd.

Uit het stemmenrumoer in de roman kan de verteller niet ontsnappen. Hij verliest de regie. De personages buitelen met hun verhalen over elkaar heen. Het lijkt erop dat de verteller, zijn zoon Alan, juist zijn vader wil beschuldigen. De ultieme wraak op de vader die hem mishandelde. Tegelijkertijd zoekt de verteller nog altijd naar de liefde van zijn vader. Een gevecht die hij alleen maar eindigen door te stoppen met vechten.

Alfred Birney: De tolk van Java. Breda: Uitgeverij De Geus, 2016. ISBN: 978 90 4453 6447. 386 pagina’s. Prijs: € 22,50.Bestel

Haags Gemeentemuseum: Karel Appel en Jan Toorop

We gaan via het trappenhuis naar de eerste verdieping. De zalen waarin de wisselexposities te bewonderen zijn. Het is hier het drukst van overal. De zalen voor Karel Appel en Jan Toorop zijn bommetjevol met bezoekers.

De tentoonstelling over Karel Appel brengt ons in een heel nieuwe wereld. Het contrast met Mondriaan en ook met Jan Toorop is bijzonder groot. Is het daar juist de abstractie van de werkelijkheid die een rol speelt, hier is de werkelijkheid de abstractie. Zoek in de onverklaarbare beelden de verklaring.

Vlek of liggend naakt

Het lukt amper om in de ’tekeningen’ de wereld te herkennen. Is het gewoon een vlek of een liggend naakt. Doris vindt de schilderijen van Karel Appel niet zo aansprekend. De kunstwerken van boombast scoren beter, maar over de meerderheid van Karel Appels schilderijen is ze niet enthousiast.

De schilderijen van Jan Toorop zijn veel toegankelijker. Ze verbeelden een mystieke wereld die mooi aansluit bij de sfeer van het Gemeentemuseum. De gezichten die in elkaar vervlochten lijken, soms samensmelten in de omgeving en uit een mistvlaag of waterdruppel voortkomen. Het maakt de schilderijen geheimzinnig.

Dingen die er niet zijn zien

Je ziet dingen die er niet zijn maar die je toch ziet. De rijke krullen, verwerking van natuurmotieven als bladeren en de mensen die zweven tussen man en vrouw. Het zijn schilderijen die de werkelijkheid misschien net zo raadselachtig verbeelden. Dat ook Jan Toorop zich ontwikkeld is in deze tentoonstelling goed te zien. De kracht die uit zijn schilderijen spreekt, lijkt dezelfde.

Zo genieten we nog na in de tram naar het station. De schilderijen en beelden laten je ontsnappen uit het heden. Halen je uit de waan van alledag. Het kijken naar kunst is als een droom: je voelt je even helemaal los van de dagelijkse drukte en zorgen. Het neemt je mee naar een wereld die je laat nadenken over dingen waar je anders niet zo snel aan denkt.

Beslommeringen

Het zonnetje schijnt, de drukte van de stad en de beslommeringen of we de trein wel of niet halen, trekken je weer terug in het hier en het nu. Al dromen we onderweg naar huis in de trein lekker weg in de ervaringen die we hebben gezien. Het benoemen waarom iets mooi of lelijk is en de ervaring van het zien.

Een rijke dag, boordevol ervaringen. Het zijn maar een paar schilderijen en beelden, maar genoeg om nog van na te genieten.

Gemeentemuseum Den Haag: Mondriaan

Het Gemeentemuseum in Den Haag bezocht ik als tiener. De schilderijen vond ik strontvervelend en ik was erg opgelucht bij het bezoek aan het aangrenzende Museon. Mijn dochter houdt wel van schilderijen en ik ben het ook gaan waarderen. Zodoende lopen we even later door het bijzondere gebouw.

Voor het gebouw alleen al ga je naar het Gemeentemuseum in Den Haag. Wat een prachtige entree en wat een verrukkelijke zalen. Het gaat om de totale indruk die het gebouw bij je achterlaat. De gele baksteen, de lichte kleuren binnen en de zakelijke stijl, ademen helemaal De stijl. De architect Berlage heeft hier een indrukwekkend gebouw neergezet waarin je makkelijk verdwaald door de aaneenschakeling van zalen en gangen.

Verdwalen in Gemeentemuseum

Dat verdwalen is heerlijk in het Gemeentemuseum. Je draait rondjes in een sectie en ziet zo dingen dubbel of mist juist bepaalde objecten, die je ineens ziet door de openingen naar de aangrenzende zalen. De heldere ruimtes maken de beleving compleet.

We struinen door de zalen met Mondriaan en zijn collega’s van De stijl: Theo van Doesburg, Gerrit Rietveld en anderen. Vooral de overgangsperiode is mooi, met de molen, de varianten van de vuurtoren van Westkapelle en de studies van de boom. De laatste verandert in een steeds abstracter schilderij. Het gebruik van de primaire kleuren in de vlakken en de heldere indeling doen de rest.

Victory Boogie Woogie

Zeker een schilderij als Victory Boogie Woogie is indrukwekkend vanwege het rijkgeschakeerde kleurenspel en de kleine indeling van vlakken. Ook dat het nog niet af is, geeft je een kijkje in het hoofd van Mondriaan. De andere weg die hij wilde inslaan. Het maakt het schilderij tot een markering dat jammergenoeg een eindpunt is geworden.

We hebben genoten van de lijnen en vlakken. De heldere indeling, de herkenbare motieven en het spel met kleuren en  verhoudingen. Dat maken het werk van Mondriaan tot een uiterst interessant fenomeen. In het Gemeentemuseum van Den Haag kom op een uitermate toegankelijke manier in aanraking met deze kunststroming.

Dat we daarbij langs het schilderij lopen dat Maarten van Rossem als ‘strepen’ betitelde, maakt het feest alleen maar compleet. Zo spelen wij de mopperende ouwetjes voor het schilderij na en gniffelen onze tocht verder naar de kelder van het museum.

Museum van de beleving

In de kelder is het museum een beleving. De installatie in het midden van de zaal waarin alles als een kijkdoos – soms letterlijk – wordt weergegeven is uitermate interessant. De kleine vakken ter grootte van een sinaasappelkistje bevatten schilderijen en soms filmmateriaal. In een zaaltje over liefde staat een stelletje innig te zoenen bij een schilderij dat een kus verbeeldt. Zo ontstaat een museum in een museum waarbij de bezoeker de pose van de voyeur aanneemt.

Langs de wanden is een expositie ingericht op thema, daar komen werken, kwetsbaarheid, bad en bed voorbij. Het geeft een andere kant van het museum weer, de ontdekkingstocht voor iedereen, het verzamelen en de liefde voor schoonheid. Allemaal elementen die je laten genieten.

Lees donderdag het vervolg van een dagje Den Haag: De wisselexposities Karel Appel & Jan Toorop

NS geef de klant zijn geld terug

Een interessante vraag natuurlijk die vandaag gesteld werd: wat ging er mis bij de paar vlokken sneeuw die vielen en die heel het treinverkeer lam legde? Het antwoord: de communicatie en de scheiding van NS en Prorail waren de schuld. Mijn antwoord: kijk naar jezelf en hervorm je organisatie. Maar geef eerst de gedupeerde klant zijn geld terug!

Een makkelijk antwoord en typisch een antwoord waar bestuurders goed in zijn: inhaken op de actualiteit (samenbrengen van NS en Prorail) en vervolgens de oplossing zoeken bij die actualiteit: NS gaat het alleen doen. Dat hier helemaal niemand naar de feiten kijkt, doet niet ter zake. De politiek schreeuwt wat en de bestuurders geven de politiek het antwoordt waar het om vraagt.

Uit in eigen land

Bij de kringloopwinkel in Almere gisteren weer eens een stapel boeken gehaald. Ik ben dit keer gedoken in de toeristische boeken over Nederland. Waarom zou je een spiksplinternieuwe reisgids kopen, als de informatie van 30 jaar geleden ook goed is.

Zo is er het boek Uit in eigen land, een uitgave van The Reader's Digest in samenwerking met ANWB. Van dit boek lagen meerdere edities in de kringloopwinkel. Ik heb de oudste meegenomen een uitgave uit 1979. De latere editie uit 1987 bevatte exact dezelfde foto's, soms wat anders verdeeld over de bladzijde, maar verder ieders eender.

Miskende kankeraar

Soms kom ik van die juweeltjes tegen op een boekenmarkt of in de kringloopwinkel. Zo trof ik vorige week op de laatste werkdag in Den Haag het prachtige boek Eendagsvliegen op de Haagse boekenmarkt aan. Eendagsvliegen van Willem Walraven is niet een titel die echt uitnodigt het boek te kopen, maar bij het lezen de afgelopen dagen heb ik er erg veel plezier aan beleefd. Want Willem Walraven is een heuse schrijver en een miskende kankeraar.

Onze tijd keert zich een beetje tegen de mopperaars en kankeraars.

Jammer van de vitamines

De rij bij de kassa was lang en er klonk een zacht plofje. Kort erop volgde een verlegen: 'o'. Ik keek op bij het stapeltje boeken waar ik stond. 'Nieuw binnengekomen' hing er op een geel kartonnetje boven. Het tweede deel van de Verzamelde werken van Erasmus hield ik in mijn hand. Ik zweefde bij het bladeren ergens tussen de Lof op de geneeskunst en de Lof de Zotheid. Op de grond lag de fruit smootie.

Offerfeest

Op weg naar het station Hollands Spoor gistermiddag trof ik net de slager aan die enorme schapen aan het uitladen was voor het offerfeest. De zware beesten werden uitgeladen en gingen mee met de nieuwe eigenaren. Op de schouder torsten ze de geslachte dieren met zich mee.

In hun voornemen leken ze wel Holle Bolle Gijs die halve koeien en paarden naar binnen werkte. Krachtige spierbundels versjouwen krachtige spierbundels. Een beter offerfeest kun je niet hebben.

Journey, een verhaal vertelt in 7 zeecontainers

De tentoonstelling Journey vertelt het verhaal van mensenhandel

De ervaring: het zien, ruiken, proeven en voelen dringt ook door in reizende tentoonstellingen. Tot en met 24 oktober staat op het Plein in Den Haag de tentoonstelling Journey.

Vrijdagmiddag op weg naar het station bezocht ik deze tentoonstelling. Het is een verslag van Elena, een vrouw die slachtoffer is van mensenhandel. Een schrijnend verhaal, verteld aan de hand van een rij zeecontainers. Elke container behandelt een onderdeel van hoe deze vrouw in de gedwongen prostitutie terechtkomt.

Verhuizen

De dozen worden ingepakt op het Haagse Binnenhof. Genoeg om mee te nemen en wat niet past, gaat in de archiefvernietiging. De oude bestuurders maken plaats voor de nieuwe.

De dag voordat de sleutel echt overgedragen wordt, is het tijd voor de bespiegeling. Wat is er gebeurd en hoe hebben we ons daartegen verweerd. Misschien is Nederland veranderd, al denk ik dat dit wel meevalt. Wij zijn vooral zelf veranderd. Zou dat met de nieuwe bewoner van het Torentje veranderen? Een regering kan veel willen, maar uiteindelijk doe je het zelf.

Dode vis in Hofvijver

Dode vis in Hofvijver

'Wat bent u aan het doen?' Ik hang over de balustrade van de Hofvijver en richt het fototoestel van mijn mobieltje op een berg rommel in het water. 'Maakt u een foto?' Ik draai me om en zie een meisje van een jaar of 15 op me aflopen.

Rondcirkelende helicopter

Helicopter cirkelt boven het Malieveld in Den Haag

Het geluid van de helicopter die in rondjes over het centrum van Den Haag vloog, begon irritant te worden. Het harde trillen van de wieken werd vervelend en deed vermoeden dat er iets aan de hand moest zijn.

Politici in het wild

Tot vandaag lukte het me niet politici in het wild te zien lopen. Zojuist was het in 1 keer raak: Rutte eerst even later gevolgd door Verhagen.

Buiten lezen

Lezers op het bankje bij de Haagse Hofvijver

Lezen is een fantastische bezigheid. Buiten lezen is nog leuker. Als dan een vrouw buiten zit te lezen, ontstaat er een geweldige symbiose. Dan combineren zich 2 buitengewone werelden die ergens niet de mijne zijn.

Prinsjesdag fotografen collage

Fotografen van de Prinsjesdag 2010. Klik op foto voor vergroting.

Prinsjesdag is het Walhalla voor fotografen. Eindeloos fotograferen ze. En wat ze nu eigenlijk fotograferen. Goud, wierook en mirre. Maar veel meer. Wat het leukste is, is natuurlijk om al die fotografen op de foto te zetten. Het mooiste lijkt het mij om ooit een foto te mogen maken van 100 fotografen die mij op de foto zetten. En tot die tijd zet ik gewoon 100 fotografen op de foto en laat ze samensmelten in een collage.

Gouden koets en veegwagen

Gouden koets en veegwagen. Een contrast.

De ene wagen rijdt iedere dag door de straten van Den Haag. De andere mag één keer per jaar een ritje door de Hofstad toeren van paleis Noordeinde naar Binnenhof en terug. De gouden koets en een veegwagen, ze vormen een mooi contrast. Twee werelden begroeten elkaar: de vergulde opsmuk en de alledaagse realiteit.

Den Haag maakt zich op

Een dame die zich nog even opdoft voor het grote feest: Den Haag maakt zich op voor prinsjesdag. De straten zijn al afgezet, de rails voor de televisiecamera's is gelegd en de vlaggen worden volgens protocol gehesen. De fotograaf staat klaar om het vreugdevolle feest in te luiden. Klaar voor het grote feest. Wat er eigenlijk te vieren valt, weet niemand. Prinsjesdag gaat door. Dat staat als een paal boven water.

Meneer De Vries op herhaling

Het begint wel een schaamtevolle vertoning te worden met die meneer De Vries. Ik zou deze blog bijna precies hetzelfde kunnen beginnen als mijn blog van 13 mei over meneer De Vries. Ik schreef:

Een paar weken geleden zat meneer De Vries bij De wereld draait door. Mijn vrouw wist precies de angel te vinden. 'Hij kijkt zo naar je, dat je zeker weet dat hij iets achterhoudt.'

Reclame ligt op straat

Reclame voor de Avrobode ligt op straat in Den Haag

Goed nieuws voor de dubbeltjezoekers die altijd al naar de grond staren, de straat ligt vol met reclame. De voegen tussen de stenen, zijn niet meer het enige dat je aantreft op straat. En ik meen er een trend in te zien.