Victor Klemperer de Shakespeare onder dagboekschrijvers

De dagboeken van Victor Klemperer

Victor Klemperer (1881-1960) is de Shakespeare onder de dagboekschrijvers. De Joodse hoogleraar woonde een groot deel van zijn leven in Dresden en hield al vanaf zijn 17e jaar een dagboek bij. Het zijn indrukwekkende dagboeken, misschien wel de indrukwekkendste getuigenissen van de Tweede Wereldoorlog. Misschien wel het aangrijpendste deel van zijn dagboeken is de periode 1933 tot 1945. Hierin lees je hoe de macht van Hitler zich langzaam maar zeker uitbreidt en ingrijpt in het persoonlijk leven van Victor Klemperer.

De dagboeken verschenen een paar jaar geleden in drie zeer dikke delen. Het verbaasde mij toen al dat iemand gedurende een mensenleven zoveel kon schrijven en er is nog veel meer. De periode 1918-1933 is bijvoorbeeld niet uitgegeven in het Nederlands. De dagboeken zijn ook in Duitsland postuum verschenen.

Ik had op het moment dat ik die drie dikke delen met dagboeken zag liggen in de boekwinkel, maar 1 wens: ze hebben.

Mulisch en de boekhandel

Het Mulisch plekje bij boekhandel Selexyz Scheltema in Almere

Het land is in rouw vanwege het heengaan van een groot schrijver, maar in de boekhandels die ik vandaag bezocht vond ik weinig sporen van dit bericht. Een extra journaaluitzending, veel uitzendingen op televisie, extra krantenbijlages waarin de schrijver geëerd wordt. Iedereen zegt wat, maar de boekhandel waarin ik vanmorgen stond, had geen enkel boek van Mulisch op voorraad.

De Almeerse Selexyz Scheltema waar ik vanmiddag even rondneusde, liet ook weinig zien van Mulisch.

Platoon

'Daar heb je een goede aankoop aan.' De man wees naar het stapeltje boeken dat ik in mijn handpalm droeg. De felblauwe vertalingen van het Verzameld werk van Platoon, een vertaling uit 1984. Voor slechts twee euri per deeltje zou ik in het bezit zijn van tweederde van het werk van Plato. De laatste twee delen van de zesdelige serie ontbraken namelijk. Ik knikte. 'Daar heb je ook nog even wat leeswerk aan.' In zijn stem hoorde ik een beetje afgunst. Als hij een minuut eerder langs de boekenplank gelopen was, had hij ze gehad. Dan viste ik met dezelfde jaloerzie achter het net waarmee hij nu vlak naast me stond. 'In de boekwinkel kost dat ding een vermogen', vervolgde hij. 'Hij is alleen niet compleet', antwoordde ik. 'Maar ach', vervolgde ik, 'als ik deze uit heb, zullen de laatste twee delen er wel liggen.'

Of de vertaling van de kringloopwinkel kan wedijveren aan de vertaling die ik zag liggen bij de boekwinkel vanmorgen, betwijfel ik. De uitgave die in de boekwinkel lag, was meer dan de twee vuisten dik van de dunne boekjes van de groep liefhebbers van filosofie die vanaf 1973 het werk vertaalde. De vertaling van Hans Warren en Mario Molengraaf kost wel iets meer, de zeventien delen lagen er voor 200 euro.

Kunstenaar

We liepen over de Prinsengracht op de terugweg van de boekenuitverkoop van Selexyz Scheltema in De Duif. Mooie boeken voor een prikkie. Daarna hadden we koffie en warme chocomel gedronken met een muffin. Filemon liep voorbij met een oudere man, het zou zo z'n vader geweest kunnen zijn. Hij had niet zo'n grote neus in het echt, maar net toen ik besefte dat het allemaal meeviel, waren hij en de oudere man al weg.

De sterrenmuts van Doris trok veel aandacht en bekijks. Een vrouw met een rode sjaal, rode jas en een even rode bril begroette ons. 'Mooie muts heb je op', riep ze. Doris is dit commentaar zo gewoon geraakt, dat ze niet eens reageerde op het compliment.

Een stel liep een galarie uit, de kunstenaar met verfvlekken op de broek en de trui zwaaide hen uit. 'O, wat heb jij een mooie muts op', stootte hij vermakelijk uit in onze richting. Dit keer stopte Doris en keek naar de kleurrijke schilderijen in de galarie. Grote verfklodders in vrolijke kleuren markeerden een figuur dat wel erg op een koe leek. 'Gaan jullie naar een feest?' vroeg hij. We stonden nu echt stil.
Doris keek alleen maar naar de man. Zijn haren vielen wat voor de ogen en leken net een gordijn die op een kier geopend stond. 'Je bent zo mooi gekleed', liet hij als argument voor zijn vraag volgen. 'Nee', antwoordde ik maar. 'Voor haar is het altijd feest.' 'Van wie is die muts', vroeg hij belangstellend. 'Mijn vrouw heeft hem gemaakt.' 'Is ze kunstenares. Wat is het een mooie muts.' 'Nee, ze is geen kunstenares. Ze houdt gewoon van naaien.' 'Daar houd ik ook van', zei de man. Zijn ogen werden klein en glommen pret. Ik knikte. 'Kom Doris, we gaan weer verder.' Doris draaide zich om en liep met me op. 'Wacht', hoorde ik roepen. 'Ik heb nog een cadeautje voor je.' Weer keerden terug, liepen de galarie in en stonden naast het schilderij in wording, dat duidelijk een koe verbeeldde.
'Je mag een kaart uitzoeken', zei hij tegen Doris en draaide de molen met kaarten rond. Doris wist weinig raad met deze uitnodiging. Ik wees maar een mooie koe aan en Doris haalde hem uit het schap. De kunstenaar pakte de kaart. 'Zo, dan maak ik nog een mooie tekening van jou en je muts.' Hij krabbelde op de kaart, de punten van de sterrenmuts en de het hoofd van Doris. Achter hem pakte hij een opgerolde poster. 'Die krijg je er ook nog bij.' Hij plakte er een stickertje op, met zijn e-mailadres en website: diem.nl erop.
We bedankten hem en keerden om. 'Wacht, ik heb ook nog wat voor je moeder. Want ze weet het niet meer, maar zij is hier ook geweest.' De ogen fonkelden weer op met pret. Ze tintelden de tintels van sterren. Hij liep een trapje op. 'Wat gaat hij doen?' vroeg Doris. 'Hij gaat nog iets halen.' Hij kwam lachend de trap af en gaf mij de kaart van een blote vrouw. Een schets waar de erogene zones in een bloedrode kleur waren geschilderd. Hij plakte opnieuw een stickertje op de achterkant.

'Nu gaan we echt', herhaalde ik tegen Doris. We keerden om en liepen weg. 'Dag', riepen we nog allebei. 'Bedankt en een prettige dag verder.' 'Dag', hoorden we. Toen we buiten liepen, meende ik nog zijn stem te horen. 'Wacht, ik heb nog iets', maar nu was het genoeg. Voordat we met een schilderij zouden weglopen.

Links
Voor meer informatie over Peter Diem en zijn museum aan de Prinsengracht zie: www.diem.nl. Voor een beschrijving van de kunstenaar kijk op: http://nl.wikipedia.org/wiki/Peter_Diem

Overleeft de (betere) boekwinkel Almere?

De boekhandel Selexyz Scheltema is in Almere gekomen op het moment dat De Ark een veel grotere winkel betrok. Ze liggen beide op een honderd voetstappen van elkaar verwijderd in het nieuwe Stadshart. Beide kampen met een laag bezoekersaantal. Te laag om te overleven.
De Ark betrekt binnenkort een kleiner pand wat verderop, waar de loop beter is, volgens de eigenaar. Scheltema zit dit jaar uit in de hoop op betere tijden, maar overweegt sluiting, hoorde ik vandaag in wandelgangen.
Leiden is een kleinere stad, maar die telt meer boekhandels dan Almere treinstations heeft. Het boek lijkt uitgeteld in Almere. Ik zou hier gedachten kunnen loslaten dat Almere een stad is die alleen in materiële behoefte voorziet, maar niet bijdraagt aan de geestelijke verdieping. Dat doe ik niet, vooral omdat ik dat niet geloof.
De oorzaak ligt wat mij betreft aan de inrichting van beide zaken. Als ik nu naar binnen kijk in beide zaken, dat slaat vooral kilte mij in het gezicht. Er worden geen boeken verkocht, maar ruimte waar af en toe een boek tussen ligt. Selexyz is daar heer en meester in. De winkel is zo hoog. De gedachte dat daar boeken zouden kunnen staan, kwelt mij als ik in de zaak sta.
De Ark bezit eveneens een kille uitstraling. Hier spelen kleurcombinaties en een verschrikkelijke trap direct bij de ingang, een rol. Misschien een lust voor het oog voor een kledingwinkel, maar een boekwinkel moet toch wat kneuterigheid, oubolligheid en vooral saaiheid uitstralen. Zelfs op een hete zomerdag heb je het koud in deze winkel. Niet vanwege een te koud afgestelde airco, maar vanwege interne kilte.

Een boekwinkel in Almere kan alleen doorbreken door terug te vallen op idealen van een heuse boekwinkel. Dat betekent zeer deskundige verkopers, die slagvaardig inspringen op behoeften. Gezelligheid, een gratis kopje koffie en wat professioneel geleuter erbij van de boekverkoper. Veel avondjes met schrijvers willen ook helpen en fysiek gezien een warme uitstraling. Zodat een warme zomerdag echt warm aanvoelt in de winkel. Terugkeer van een uitdagende etalage, dat aansluit bij de tijd van het jaar, zou evenmin misstaan.
Alleen dan redt een boekwinkel het in Almere. Anders halen de Almeerders hun boeken wel in Amsterdam, Naarden, Hilversum of Utrecht, waar wel zulke boekwinkels zijn.