Straatrumoer en de Nederlandse roman

Voor het eerst las ik het essay van Ton Anbeek waarin hij oproept tot meer straatrumoer in de Nederlandse letteren. Hij doet in dit essay met de naam 'Aanval en afstandelijkheid' de uitspraak aan het einde van een vergelijking van 3 Amerikaanse en 2 Nederlandse romans. Het is een heel beroemd essay, vooral vanwege de oproep aan het einde.

Het essay is voor mij altijd overgekomen als een manifest en veel minder als een analyse. Toch heeft het stuk veel van een romananalyse in zich. Anbeek heeft een tijdje in Amerika lesgegeven op de Universiteit van Californië in Los Angeles. Hij vraagt zich af waarom de studenten met zoveel tegenzin Nederlandse romans lezen. Dat begint met het verdiepen in enkele Amerikaanse romans uit die periode.

De avonden

Als er een boek zich leent voor de laatste dagen van het jaar, dan is het wel Gerard Reves De avonden. De roman speelt namelijk van 22 december tot en met 31 december. Volgens mij helpt het lezen van deze Nederlandse klassieker in deze tijd van jaar mee aan een goed begrip van de tekst.

De dichtgevroren grachten en koude, Kerstfeest en Oudjaarsdag. Het hoort allemaal tot die plichtsgetrouwe dingen. Gerard Reve weet de beklemmende gezinssfeer als geen ander te beschrijven. En de heerlijke zelfkwellingen en frustraties van de hoofdpersoon Frits van Egters doen de rest.

Ik heb het twaalf jaar terug op advies van mijn hoogleraar Ton Anbeek eens in deze donkere dagen gelezen met mijn hele familie. Mijn vader had het ergens half januari uit en iedereen vond hetzelfde: dit boek wint aan kracht wanneer je het in dezelfde tijd van het jaar leest, als dat het verhaal afspeelt.