Karmagrot - #WOW #orgelmuziek #gerardreve #wot

De organist Laurens de Man krijgt de Nederlandse Muziekprijs van de staatssecretaris. Ze komt op haar gympies naar zijn concert op 7 maart in het Orgelpark. Hij krijgt als eerste organist deze prijs. Een bijzondere prijs voor talentvolle klassieke musici.

Ik luister naar het concert via Radio4. Hij begint met een reis langs de verschillende orgels in het orgelpark. Het is ook een reis door de muziek. Het centrale punt van het concert is Concert voor orgel en ensemble, "Reve concerto" van Martijn Padding. 

Reve Concerto

Samen met het New European Ensemble speelt de winnaar van de Nederlandse Muziekprijs deze première van het nieuwe werk. Padding schreef het "Reve concerto" speciaal voor Laurens. Op basis van enkele zinnen die Laurens hem heeft aangedragen uit het werk van Gerard Reve.

De ontwikkeling van het muziekstuk lijkt misschien het meest op een boottochtje door een grot. Je hoort de druppels vallen, elke bocht om wacht er weer een nieuwe verrassing. Met allerlei verschillende technieken, ritmes en bewegingen. Het orgel staat daarbij centraal, waar omheen de andere instrumenten figureren en spelen. Om met de stem van Gerard Reve te eindigen.

Dagsluiting

Eigenlijk geloof ik niets,

en twijfel ik aan alles, zelfs aan U.

Maar soms, wanneer ik denk dat Gij waarachtig leeft,

dan denk ik dat Gij Liefde zijt, en eenzaam,

en dat, in zelfde wanhoop, Gij mij zoekt

zoals ik U.

(Gerard Reve: Verzamelde gedichten)

De langzaam wegvloeiende akkoorden in het coda dat volgt, geven een volledige harmonie. Een mystieke ervaring; waarbij ik zelf onmiddellijk aan het Paradijs van Dante moet denken. Die volmaakte oplossing uiteindelijk in 1 noot. Het begin en het einde van de muziek.

Amper verhaal

Eerder op deze dag dat ik naar het concert van Laurens de Man luister, lees ik een interview met Herman Finkers in Onze Taal. Het gaat over zijn voorbeelden. Hij noemt Toon Hermans, Hans Dorrestijn en Willem Wilmink:

"Vooral ben ik een groot liefhebber van Gerard Reve. Er zit amper verhaal in, maar hij schrijft zo fantastisch mooi. Het heeft iets heel tragisch, dat lucht nodig heeft, en die lucht krijgt het door zijn geweldige ironie en humor. Reves vrije, geestige en ondogmatische omgang met het rooms-katholieke geloof spreekt mij ook enorm aan. In Nader tot U schrijft hij: 'de Liefde, en God, dat zijn twee woorden voor één en hetzelfde, onderling vervangbaar, en identiek. Als je het opschrijft, staat het meteen op papier ook.' Dat is briljant. Zonder die tweede zin was het iets onverteerbaars geweest; die toevoeging is niet alleen heel grappig, maar maakt wat hij beweert ook waar. Humor, kunst en religie kun je niet los van elkaar zien."

Het lijkt bij Paddings compositie dat als de stem van Gerard Reve komt, Reve uit de dood opstaat. Hij komt tot leven. Zeker ook omdat de muziek ineens een zoektocht naar harmonie krijgt die het eerder niet had; compleet met het belletje.

Voor mij is dat karma. Het karma van de grot.

het paradijs ligt

deze reis voorbij de bocht

waar alles oplost

WoW

WoW is een initiatief van Irene en Karin. Deze week schrijven we over karma.

De Avonden - Dag 10

‘Ik leef,’ fluisterde hij, ‘ik adem. En ik beweeg. Ik adem, ik beweeg, dus ik leef. Wat kan er nog gebeuren? Er kunnen rampen komen, pijnen, verschrikkingen. Maar ik leef. Ik kan opgesloten zijn, of door gruwelijke ziekten worden bezocht. Maar steeds adem ik, en beweeg ik. En ik leef!’ (Gerard Reve De Avonden, p. 222)

Leesdagboek De Avonden

woensdag 31 december, 10.36 uur

Ik leef!

Dag 10, de laatste dag. Het laatste hoofdstuk. Ik heb de honden uitgelaten en nestel mij heerlijk op de bank. De honden liggen op mijn schoot, over elkaar heen. Het dekentje erover en nu heerlijk lezen. De honden beginnen te snurken. Ik trek het dekentje weg bij de koppen zodat ze vrij kunnen ademen.

Het tiende hoofdstuk is het langste van allemaal. Het telt in mijn uitgave 45 pagina’s. Het is de dag waar bij de hoofdpersoon Frits van Egters alles loskomt. Dat de dag pas ’s middags om 14.30 uur begint met de constatering dat het een dag is als zaterdag, maar het is dinsdag.

Dat gevoel herken ik. Het ritme wordt aan het eind van het jaar met de kerstdagen en de jaarwisseling genadeloos door elkaar geschut. De laatste jaren was ik niet anders gewend dat ik de dagen tussen kerst en oud en nieuw vrij was. Die dagen was de universiteit namelijk gesloten en verbruikten we verplicht onze vrije dagen. Vorig jaar zat ik helemaal thuis dus vielen de feestdagen op doordat ik niet alleen thuis was.

Nu schieten de buurjongens hun vuurwerk af. In De Avonden worden welgeteld drie vuurpijlen afgevuurd. Rode vuurpijlen, maar Frits vindt ze meer een paarse kleur hebben. ‘Zoals het zilverpapier om de chocoladetorentjes, toen we klein waren.’ Hier knalt de ene knal na de andere. Eerst is er de lichtflits en dan de knal. Het zijn strijkers weet ik.

In het boek van Gerard Reve vormt Oudjaarsavond de climax en ook de anti-climax. De spanning heerst in het gezin. Moeder wil het goed doen. Ze bakt oliebollen, maar heeft zich een dure fles bessen-appelsap laten aansmeren. Terwijl ze zich eerder zo uit de naad heeft gewerkt met een heerlijk avondmaal, met als dessert gele vanillepudding met beschuiten, jam en chocoladehagelslag in lagen erin verwerkt.

Ook ik merk spanning zo in de uren voor de jaarwisseling. Inge wil testen of een spijker wel werkt op vuursteen en schiet met het metaal langs de steen die Doris vorig jaar op Texel vond. Er gebeurt niks. Het geeft alleen krassen. Ik bemoei me ermee. Dat moet ik niet doen. Het levert ergernis op. Ik vind het jammer van de steen en Inge wil graag laten zien dat het stukje steen in de tuin vuursteen is.

Het gedrag van Frits irriteert zijn moeder. Hij wil zijn fietsband plakken in zijn slaapkamer. Dat staat ze niet toe, want het geeft vlekken. Later is hij op zoek naar de krant van gisteren. Hij ziet zelfs dat zijn vader hem heeft, maar gaat nog even door om zijn ouders te jennen. Als hij uiteindelijk ’s avonds kort voor 12 uur iets tegen zijn vader wil zeggen, krijgt hij er enkel uit dat alleen mensen kunnen zingen. Dat bestrijdt zijn vader. Vogels kunnen ook zingen, mijn jongen.

Om na de nachtelijke wandeling door Amsterdam thuis te constateren dat hij leeft. En eigenlijk is dat ook meer dan genoeg. Ik leef! In deze tijd is het niet veel anders. Omringd door een internet dat alle vormen van informatie binnen handbereik brengt. Het huis met overal verwarmde kamers en in elke ruimte een nieuw vermaak. De vrijetijd die met de vrije zaterdag enorm is toegenomen. De weelde die ons omringt, de rijen voor de oliebollenkraam op de markt.

Maar er gaat niks boven die zelfgebakken oliebol en de constatering dat je leeft!

Een heel mooi nieuw jaar. Al mijn lezers. Bedankt.

Voor een uitleg over dit blogproject: lees de aanleiding

De Avonden - Dag 9

‘Oude mensen zijn een plaag. Zodra ze moeilijk lopen, zich bevuilen, beginnen te klagen of aan tafel morsen-weg! Een slag achter de oren met een zware staaf en dan in de kalkput.’ (Gerard Reve De Avonden, p. 162)

Leesdagboek De Avonden

dinsdag 30 december, uur

Fictie en werkelijkheid

Verandert een boek als je er meer van te weten komt? Ik lees naast het boek zelf ook in de biografie van Nop Maas. Het gaat hierin over de werkelijkheid in De Avonden. Veel personages zijn gemodelleerd aan echte vrienden, of beter: vrienden van Gerard Reves broer Karel.

In Hoe word ik een beroemde schrijver schrijft Ilja Leonard Pfeijffer dat het werkelijke leven zich nooit leent voor een roman. De wonderbaarlijke dingen die iemand meemaakt, zijn slechts onder voorwaarde van verregaande manipulatie materiaal voor een roman. Daarom moet je bij het schrijven van een roman niet vanuit een verhaal denken, maar vanuit een constructie.

Gerard Reve doet dat ook in De Avonden verklapt Nop Maas. De fout die de biograaf maakt, is door uitvoerig naar de werkelijkheid in Gerard Reves roman te verwijzen. Daar zijn biografen gek op. Ook Gerard Reve gebruikt elementen uit de werkelijkheid als materiaal voor zijn roman. Dat hij hierbij schuift met de tijd, spreekt voor zich. Nop Maas doet bijna of het een zonde is. Zo werkt Frits van Egters op een kantoor en is Gerard Reve journalist bij Het Parool:

De avonden van 26 tot en met 31 decemer besteedde Reve tenminste gedeeltelijk aan het schrijven van zijn boek, terwijl Frits van Egters niets tot stand brengt.

De film De groene weiden waar Frits vandaag naartoe gaat, is de enige film die Gerard Reve in de laatste dagen van 1946 bezoekt. Hij heet in werkelijkheid anders, De grazige weiden. Alleen is het niet in de nachtvoorstelling van 30 december, maar op zondagochtend 29 december om half elf. In het boek ligt Frits op dat moment zijn roes uit te slapen.

De werkelijkheid in de roman is een andere dan de werkelijkheid zoals die zich aan de verschillende vrienden heeft voorgedaan. Het zou een leuk spel zijn om een boek of verhaal te schrijven vanuit een personage in De Avonden. Zo komen vrouwen er slecht vanaf in de roman van Gerard Reve. Ook irriteren de buitengewoon denigrerende opmerkingen over oude mensen andere personages in het boek.

Vandaag misdraagt Frits zich in zijn uitspraken over de die dag begraven opa van zijn vriend Jaap. Het irriteert vooral Jaaps vrouw Joosje. Ze zegt herhaaldelijk dat ze niet leuk zijn en vraagt of ze willen ophouden. Ze gaan natuurlijk door. Dat zit in de aard van Frits. En dan is het weer jammer dat biograaf Nop Maas daar niet zoveel over te melden heeft.

Het is leuk om al deze dingen bij het boek zelf te lezen, maar daarmee gaat ook veel leesgenot verloren. Het is een keuze en ik vind die lastig te maken. De wetenschap van allerlei dingen haalt de verbazing en verrassing weg. Dan wordt het een soort verhaal over de dingen die ik zou moeten zien en die ik van anderen heb. Terwijl een leeservaring vooral een persoonlijke ervaring is.

Dat overpeinzend zie ik vanuit het raam hoe een oude vrouw op haar scootmobiel stapt en wegrijdt. Een jongere man – haar zoon? – loopt eveneens het huis uit en gaat de andere kant uit. De scootmobiel is buiten mijn gezichtsveld, maar plotseling doemt het in de hoek van het raam weer op en rijdt in volle vaart achter de man aan.

En dan is opeens de opmerking van Frits van Egters over oude mensen helemaal niet zo verschrikkelijk.

Voor een uitleg over dit blogproject: lees de aanleiding

De Avonden - Dag 8

‘Ik voel me vandaag beroerd. Maar laat ons om ons heen zien. Sommige mensen worden reeds bij het begin van hun leven zwaar gestraft: zij worden als vrouw geboren. Frits van Egters, wijsgeer. Bladzijde tweeëntachtig.’ (Gerard Reve De Avonden, p. 140/141)

Leesdagboek De Avonden

maandag 29 december, 11.12 uur

Stoommanifestatie

Vroeg opgestaan vanmorgen. Ik kon niet meer slapen en loop daarom voor zonsopkomst langs de gracht met de honden. Daarna lekker onder het dekentje gekropen voor het lezen van De Avonden. De honden nestelen zich om mij heen. Het leesproject past zo goed bij de tijd van het jaar, maar kost tegelijk ook veel energie.

Ik vraag me af waar ik in vredesnaam aan ben begonnen. Elke dag weer een tekstje verzinnen bij wat ik gelezen heb. Een project dat zo mooi is als je eraan begint, maar dat je gaandeweg wilt opgeven.

Maar dan begin ik te lezen. Het is zondag in De Avonden, de ochtend van de kater bij Frits. Hij heeft een vreemde geur in zijn neus die er niet uit wil. Tenslotte gaat hij er maar op uit en bezoekt Bep.

Hij weet haar de angst aan te praten dat ze daar alleen in het huis zit. Ook heeft hij opmerkingen over haar been met vlekken. Hij neemt haar wollen speelgoedkonijn mee dat hij mag lenen. Het beest mag een paar weken bij hem logeren.

Het konijn is wereldberoemd geworden vanwege zijn glorierijke rol in het boek. Het is later geschonken aan het Letterkundig Museum in Den Haag. Zo vermengen werkelijkheid en fictie zich eindeloos in dit boek.

Na het lezen gaat de DVD in de speler. Afgelopen weekend zag ik hem liggen bij de bibliotheek. Ik zie de beelden van de treinmanifestaties in 1989 in Utrecht. Ik zie de stoomparade waarbij ik ook op het perron van de posttrein stond. De stoomtreinen rijden in beeld die ik toen in het echt zag langstrekken.

Net als de locomotieven die aan elkaar gekoppeld met veel gefluit door het station Utrecht reden op weg naar de manifestatie. We hebben er verschillende keren op het perron van de posttreinen staan kijken naar al die stoomtreinen.

Gelukkig zoek ik in de middag ook mijn eigen heil. Ik fiets een rondje Lepelaarplassen en geniet van het prachtige licht. Wat een schoonheid levert dit jaargetijde. Het licht valt precies goed voor de mooiste beelden. De wereld is even van goud en voor ik het weet vergeet ik De Avonden.

Voor een uitleg over dit blogproject: lees de aanleiding

De Avonden - Dag 7

Hij bleef een paar minuten staan om naar de stilte in huis luisteren. In de bewolking was een opening doorgebroken: bleek zonlicht viel nog juist over de huizen op de mat voor de kachel. (Gerard Reve De Avonden, p. 110)

Leesdagboek De Avonden

zondag 28 december, 10.25 uur

Stilte

We moeten best een beetje haasten om op tijd op het station te zijn. Ik hoor de trein al binnenrijden als ik de fiets op slot zet. Hollen om een railrunner te bestellen en dan weer rennen om op het perron te komen. Tutterende mensen voor ons op de roltrap. Hij staat al klaar voor vertrek. We stappen snel in.

Doris moet verschrikkelijk hoesten. Het is de koude lucht in combinatie met het rennen. Ze moet al een tijdje flink hoesten. We zoeken een plekje in de trein. Nee, in de stiltecoupe gaan we niet zitten. Maar als haar longen weer tot rust zijn gekomen en we op het rumoerige balkon zitten te lezen, gaan we toch bij de stiltemensen zitten.

Ik sla De Avonden openen. Frits luistert naar de stilte in de woonkamer. Het verhaal neemt me mee. Heerlijk zijn de redenaties van Frits. Hij gaat een avondje uit, maar doet eerst een dutje. Na het eten vertrekt hij naar zijn vriend Jaap. Viktor meldt zich eveneens en ze vertrekken.

Het kind Hansje, die een paar dagen eerder 1 jaar werd, laten ze alleen achter. Volgens vader Jaap is dat voor het kind het beste: zoveel mogelijk liefde, zo weinig mogelijk zorg. Als er brand komt, is dat overmacht. Waarschijnlijk zou het kind stikken voor het vuur er zou zijn.

In de gisteren bij de bibliotheek gehaalde biografie staat dat Jaaps vrouw Joosje (in werkelijkheid Mirjam Noorderbos) het alleen achterlaten van haar kind zich wel kwalijk nam.

Voor ik goed en wel bij het avondje uit ben, zijn we in Leiden. We stappen uit en lopen naar Naturalis. Het grote modderige stuk grond steken we over. De modder is hardgevroren en de plassen zijn veranderd in ijs. Op het gras ligt een uiterst dun laagje sneeuw dat net zo goed rijp zou kunnen zijn.

In Naturalis is het een drukte van belang. Kinderen gillen kriskras om ons heen en vliegen als heuse insecten in een wolk door de zaal. Ouders ontfermen zich niet over de drukteschoppers en ik heb het gevoel in een overdekte speelhal rond te lopen in plaats van in een museum. Overal gillen de kinderen, grijpen iets vast of turen er kort naar, en vliegen verder naar de volgende attractie.

Uit al die drukte verzamelen we onze eigen indrukken en gaan verder naar de volgende hal die soms drukker is en en een andere keer rustiger. De stenen vindt Doris erg mooi, net als de dinosauriërs en dieren uit de IJstijd. Het zijn stuk voor stuk attracties waar we even bij stilstaan.

Ik geniet het meeste van de kleine dieren als de vele soorten vlooien, luis, mijt en wants. Vergroot op een scherm veranderen ze in heuse monsters. Of de noten en bloesem van de Japanse notenboom op sterk water. Ze trekken niet de aandacht van al die kinderen. Misschien dat ik er daarom extra van geniet.

Als we in de trein terug zitten, kan ik het laatste deel van hoofdstuk 7 lezen, de zevende dag. Frits bezat zich en komt dronken thuis. Zijn ouders trekken zijn kleren uit en brengen hem naar bed. Het past goed in de lijn met zijn filosofie: je reinigt je lichaam door het eerst te vergiftigen.

Voor een uitleg over dit blogproject: lees de aanleiding

De Avonden - Dag 6

Hij peuterde met zijn pink achter zijn kiezen. ‘Je hebt,’ dacht hij, ‘de adem als een lucht van beschimmelde oude jassen, die in azijn worden gekookt. Zeker. Dan de adem van iemand, die te veel harde eieren heeft gegeten. Maar het ergste is de lucht van iemand, die een dag heeft gevast. Dat is als bedorven melk of als boomschors, die in het water heeft liggen rotten. Jawel.’ (Gerard Reve De Avonden, p. 100)

Leesdagboek De Avonden

zaterdag 27 december, 10.38 uur

Perversiteiten

De regen verandert in natte sneeuw als ik naar de bibliotheek fiets. Op zoek naar de biografie van Nop Maas over het ontstaan van De Avonden en het voorleesboek waarin Gerard Reve zelf zijn debuutroman voorleest. De markt is verlaten. De paar kraampjes die staan, bevatten weinig publiek.

Het heeft iets treurigs. Zelfs bij de notenboer hoef ik niet te wachten. Er staan meer mensen achter de kraam dan voor de kraam. Ook de zalmkop voor de honden heb ik snel in mijn bezit. In de bibliotheek zijn eveneens weinig mensen. Ik trek een stapel nieuwverschenen boeken van de betreffende tafel. Over de ondergang van boekenketen Selexyz en oorlogsherinneringen van Guus Luijters. Ook vind ik een leuke dvd-box met fragmenten rond 175 jaar spoorwegen in Nederland.

Als ik op de bovenste etage op zoek ben naar de biografie van Gerard Reve overvalt mij plotseling een drang van binnen. Ik wil het toilet binnen. Op slot. Bijna gelijktijdig hoor ik het slot opendraaien. Een groezelige man stapt eruit. Een grote plastic tas waar meer afval dan etenswaar in lijkt te zitten, houdt hij in zijn hand vast. Uit de ruimte komt zo’n bedorven lucht dat ik er nog voor ik binnenstap weer naar buiten vlucht. Nog voor de man zijn handen heeft gewassen zak ik een etage lager om mij daar te verlossen van de drang van binnen.

Thuisgekomen gaat het hoofdstuk voor vandaag in de cd-speler. De sombere, diepe voorleesstem van Gerard Reve klinkt door de huiskamer. Vandaag heeft hij een kaartje voor de avondbioscoop, bestemd voor Viktor, maar die wil niet mee. Als hij later die avond aanklopt bij Louis om hem mee te vragen, zegt deze dat hij niet kan. Hij heeft Viktor op bezoek.

Bij de bioscoop treft hij Maurits, de aan lager wal geraakte man met één oog. De perversiteiten schieten over de bladzijden. Het begint met slechte adem, maar eindigt met het wurgen van jongetjes in het bos. Het is onduidelijk of het hier om humor of opwinding gaat. Het laatste is erg aannemelijk, maar misschien ben ik bevooroordeeld door de latere Gerard Reve.

Het klinkt door de mond van de schrijver gelijk anders, maar ik geniet. Bijna net zo als eerder deze morgen bij het lezen van het hoofdstuk van de dag. Hier kan weinig tegenop. Ik hoor weer nieuwe dingen waar ik waarschijnlijk overheen heb gelezen. Het is gewoon een prachtig boek. Zeker gelezen in deze tijd van het jaar komt zijn betekenis tot volle wasdom.

Voor een uitleg over dit blogproject: lees de aanleiding

De Avonden - Dag 5

‘Het is een boom, die boom is in het huis. Dat is al iets bijzonders, iets aparts. Dan heb je kaarsen. Een kaars zie je zowat nooit, alleen eentje in de kelder, of voor als het licht stukgaat, maar nu zitten ze te branden in die boom. Denk je eens in. Ze branden-‘ (Gerard Reve: De Avonden, p. 91)

Leesdagboek De avonden

vrijdag 26 december, 11.14 uur (Tweede Kerstdag)

Kerstboom

Gisteren bij het gourmetten bij mijn ouders vroeg mijn zwager aan mijn neefje van 1 jaar waar de kerstboom stond. Hij wees met zijn knuistje in de richting van de boom en riep ‘Daar’.

De dag na het gourmetten is bij mij de inspiratie opgedroogd. Daarom laaf ik mij aan het boek van Gerard Reve. Vandaag is maar de stad ingegaan. Niemand is thuis. Zijn vader is naar Utrecht en zijn moeder houdt het thuis niet meer uit en gaat naar Den Haag. In de stad komt hij Maurits tegen, een louche figuur met een lap op zijn oog.

Die avond gaat hij bij Viktor langs. Hij wil een echte kerstboom zien, maar Viktor heeft er geen. Ze ouwehoeren er lekker op los. Frits leent het boekje De kleine zenuwlijder, handleiding tot een fatsoenlijk leven. Drie jaar terug vond ik de herdruk van het boekje voor een spotprijsje in de uitverkoop bij de boekwinkel.

Thuis hebben we niet altijd een kerstboom gehad. Mijn vader wilde het graag, maar mijn moeder hield het tegen. Zij was niet opgevoed met het Heidense voorwerp. Wie neemt er nou een boom in huis? Wel hing er in de adventstijd een adventskrans in huis. Elke nieuwe zondag voor kerst een nieuwe kaars aan en na vier weken brandde de hele krans tot na kerst. In huis hingen alleen takken.

Na een paar jaar kwam er toch een boom in huis. Met van die grote lichtjes. Die deden mijn vader denken aan de kaarsjes van vroeger. Mijn oma vertelde er weleens over. Dat ze er uit voorzorg een emmer water bij zetten. Er gebeurden vaak ongelukken en dan stond er een brandende fakkel midden in je kamer. Bij mijn grootouders was het gebleven bij een brandende tak.

Van mij hoeft het allemaal niet zo met die bomen in huis. Die echte bomen laten altijd enorme hoeveelheden naalden vallen. Daarom hebben wij een kunstboom in huis. Het dinge gaat op Nieuwjaarsdag gelijk weer naar zolder. En er branden van die kleine lampjes in. Vanmorgen zag ik dat we twee reservelampjes hebben. In een plastic zakje dat aan de stekker vastzit.

Voor een uitleg over dit blogproject: lees de aanleiding

De Avonden - Dag 4

‘Kom in godsnaam tot de zaak,’ zei Frits, ‘zeg nu eerst in het kort wat er aan de hand is. Net als een krantenbericht. Eerst alles kort samengevat, dan het hele verhaal uitvoerig.’

(Gerard Reve: De Avonden, p. 61)

Leesdagboek De avonden

donderdag 24 december Eerste Kerstdag, 9.38 uur

Traditie

Het lezen van De Avonden op een feestdag als kerst is een bijzondere ervaring. Voor de drukte losbarst, sla ik het boek open. Het is nog ochtend. Ook de hoofdpersoon Frits van Egters ligt nog te draaien in bed. Hij ruikt onder de dekens en vraagt zich af of anderen zijn slaapgeur hetzelfde zouden ervaren.

Frits doet niet zoveel met kerst. Zijn ouders gaan ’s morgens vroeg al op pad en laten hem achter met een afgekoeld eitje en brood. Ik lees het terwijl ik een bakje cruesli met yoghurt wegwerk. Een vriend eet een hapje mee voordat ze naar de bioscoop gaan. Frits’ moeder maakt zich vooral druk over de sleutel van het kolenhok die verdwenen is en maakt ’s avonds voor het slapen gaan ruzie met vader.

Met kerst ruziemaken. Het schijnt dat rond de feestdagen veel frictie is. De plicht dat het gezellig is, drukt zwaar op het gemoed. Zeker als je daarvoor ook nog druk bent geweest. Het is niet altijd zo gezellig als de commercie wil doen geloven. Sommige mensen zouden met kerst het liefst in een holletje willen kruipen en er pas dagen later uitkruipen.

Ik heb ook weleens ruzie gemaakt met kerst. Het is een tijd met spanning en die komt er soms uit. Verwachtingen en verdriet vermengen zich en daar is het moeilijk afscheid van te nemen. De geborgenheid van vroeger is niet zomaar terug te halen. De wetenschap dat sommige dingen nooit zullen veranderen helpt dan om afstand te nemen.

De traditie biedt houvast, maar is ook heel beknellend. Het lijkt wel of er steeds meer tradities komen: elk jaar staan er weer kerstbomen, is er Serieus Request, de Top 2000 en All You Need is Love. Elk jaar is er De Avonden. Maar aan die traditie geef ik mij gelukkig niet elk jaar over…

Voor een uitleg over dit blogproject: lees de aanleiding

#WoT

Omdat deze kerst in de lijn ligt van het grotere De Avonden-project, is de #WoT verdreven naar dit plekje: Traditie. Wat vindt jij van traditie? Moet het, geeft het houvast of zou je het liefst aan elke vorm van traditie willen onttrekken?

De Avonden - Dag 3

De droge straat fonkelde. ‘ Het is net of er stukjes glas in de stenen zitten,’ dacht hij.

(Gerard Reve: De Avonden, p. 47)

Leesdagboek De avonden

Verjaardag

woensdag 24 december, 6.45 uur

Het regent als ik met de honden loop. Ik trek de vuilnisbak achter mij aan. Ze zullen wel vroeg zijn vandaag. Snel loop ik naar de gracht om de honden hun gang te laten gaan. Het is te guur om er een lange wandeling van te maken. Zal ik zo niet met de auto gaan, denk ik. Vorige week ben ik kletsnat geregend en die week ervoor ook. Het duurde de hele werkdag voor ik droog was en de voeten bleven vochtig en klam. Daar heb ik geen zin in. Ook al kocht ik zaterdag een nieuw regenpak bij de Hema.

Frits gaat in zijn middagpauze ook naar het warenhuis. In het boek heet het ‘het wespennest’, maar het is net zo duur als de Bijenkorf. Frits is een krent, hij zoekt net zolang tot hij dezelfde beker heeft maar dan voor 1 gulden in plaats van 18. Dat de kwaliteit ronduit slecht is, neemt hij op de koop toe.
Ik lees het boek voor vertrek met de auto. Het derde hoofdstuk is geweldig vanwege de dialogen op de verjaardag van de 1-jarige Hansje. Frits komt er als alleen de moeder en een oudere vrouw zitten. De galgenhumor spat van de bladzijden. Echt genieten voor de liefhebber. Als uiteindelijk vader Jaap ook thuiskomt, maken de twee het heel bont.

Een vriendin van mijn moeder is de dag voor kerst jarig. Ik ging een keer met mijn moeder mee, gewoon voor de gezelligheid. Er was bijna niemand, maar ik heb genoten van de gesprekken. Daar hadden we het ook over Gerard Reve. Een bekende van de jarige kon heel leuk vertellen hoe de schrijver in een supermarkt een medeklant te lijf ging. Hoe leuk is een verjaardag met een handjevol mensen.

Het was in Veenendaal waar de volksschrijver een tijdje gewoond heeft. Hij heeft er zelfs een vriendje vandaan gehaald. De verhalen over deze periode meerdan 40 jaar geleden gaan altijd de ronde in Veenendaal.

Voor een uitleg over dit blogproject: lees de aanleiding

De Avonden - Dag 2

Hij keek achterom. ‘Het achterlicht brandt,’ zei hij bij zichzelf. De schemering viel in. (Gerard Reve: De Avonden, p. 27)

Leesdagboek De Avonden

dinsdag 23 december, 6.47 uur

Droom

Ik merk de moeheid in mijn lijf. Tel de dagen af na alle inspanning van de afgelopen tijd. Terugblikken kost veel energie. Dan denk ik aan de tijd dat ik werkeloos was, de ooroperaties van Doris, de nieuwe baan en tenslotte het overlijden van mijn schoonvader, eind vorige maand. Ik ben er moe van ben.

Als mij iets treft in De Avonden dan zijn het de bijzondere dromen van de hoofdpersoon Frits van Egters. Vrijwel ieder hoofdstuk begint of eindigt ermee.

Gisteravond om 21 uur naar bed. Wilde dromen tegen de ochtend. Ik loop met medeblogger Peter naar het huis van Carel. Hij is voor een paar maanden op reis. We willen hem verrassen. Ineens zijn er allemaal vrouwen aanwezig, waaronder mijn moeder. We gaan Carels huis versieren en bakken een verjaardagstaart.

Bij het weggaan, kijk ik nog even om en zie een wild varkentje staan in de woonkamer. Die hoort hier niet. Meteen roep ik de anderen en overleg wat we met het biggetje gaan doen. Eerst moet ik mijn teckels bij me roepen om te voorkomen dat zij het jonge beestje iets aandoen.

Het biggetje gaat terug naar het plekje in het weiland voor Carels huis, daar is hij door de omheining van losse takken gebroken. De constructie is niet stevig. Hij kan er zo uit. Er loopt al een grote herdershond in de richting van het weitje. Ik blijf erbij staan, maar veel helpt het niet. Het dier loopt gevaar en ik kan er moeilijk bij blijven staan.

De wekker verlost mij uit deze hachelijke situatie. Aankleden, honden uitlaten, broodsmeren en ontbijten. De roman De Avonden sla ik open. Een heerlijk moment. Even op de bank kruipen met de honden.

Het is niet veel tijd. Een minuut of tien, maar genoeg om mij in de sfeer van Frits van Egters onder te dompelen. Ik lees over zijn fietsrit naar huis vanuit het werk en geniet van het gemoster met zijn ouders.

Ik leg het boek snel weg. Het is tijd. Ik maak me gereed voor de fietsrit naar het station. De lichten aan en ik fiets naar het station. Onderweg kijk ik achterom, net als Frits in De Avonden. Het lampje brandt.

De rest van het hoofdstuk lees ik in de trein. Heerlijk. Ik weet weer waarom het zo’n verrukkelijk boek is om te lezen.

Voor een uitleg over dit blogproject: lees de aanleiding

De Avonden - Dag 1

‘De kansen op het welslagen van deze avond zijn geringer geworden,’ zei hij zacht. ‘De tijden zijn moeilijk.’ (Gerard Reve: De avonden, p. 19)

Leesdagboek De Avonden

Gladde sporen

maandag 22 december, 7.08 uur

Rennen! Op het vertrekscherm een brede blauwe streep. Er staat op dat mijn trein naar Utrecht slechts tot Naarden-Bussum rijdt. De reden blijft achterwege, maar ik besluit de net binnengereden stoptrein naar Weesp te nemen. Je weet maar nooit wat er precies aan de hand is.

Ik stap nog een beetje aarzelend in. Het vertreksignaal klinkt. Een dame achter mij gilt. Ze drukt mij naar binnen. De deur gaat dicht en ik kijk nog een beetje beduusd om mij heen. Heb ik wel een verstandig besluit genomen. In Weesp kan ik overstappen op de stoptrein naar Utrecht, maar ik ben wel een kwartier later in Utrecht Overvecht.

Ik ga lekker zitten en sla De avonden open. Frits van Egters ontwaakt uit een woelige nacht met dromen. Het is zondag. Daarna komt de sfeer er goed in na de ochtendwandeling en het ontbijt. Frits hangt een beetje voor het raam en kijkt naar de mensen die langslopen. In de avond probeert hij er nog wat van te maken. Maar het blijft beperkt bij een bezoek aan een vriend die in bed gaat liggen en vraagt of Frits wil vertrekken.

Na de overstap op Weesp op weg naar Utrecht. Een trage rit waar bij elke stop meer mensen instappen en weldra staan. Bij Hilversum heb ik het eerste hoofdstuk uit. Ik heb gewoon nog tijd om mijn andere boek te gaan lezen, maar daarvoor kreeg ik toch een kwartier extra van NS. Pas bij aankomst zie ik dat de volgende trein ook niet rijdt. De reden: gladde sporen.

Voor een uitleg over dit blogproject: lees de aanleiding

De Avonden in zwart-wit

Dit jaar kreeg ik al een paar uitnodigingen voor een foto-opdracht. Enkele dagen achter elkaar zou ik een foto moeten plaatsen. Ik heb het niet gedaan. Ik plaats elke dag al twee blogs en twee bijbehorende foto’s. Daar kun je niet veel bij hebben.

Maar voor de laatste 10 dagen van het jaar maak ik een uitzondering. Ik heb een speciaal fotoprojectje bedacht dat elke dag een nieuwe foto oplevert in een blogje.

Aan het eind van het jaar De Avonden lezen is een heuse traditie. Ik doe het regelmatig. Vorig jaar heb ik het verzaakt, terwijl toen de dagen precies overeenkwamen met de dagen in het boek.

Dit jaar lees ik de debuutroman van Gerard Reve weer op de dagen waarin het verhaal zich afspeelt. Elke dag lees ik het hoofdstuk dat bij de dag hoort en maak een foto die aansluit bij deze dag.

De foto krijgt als bijschrift een zin (of paar zinnen) uit De Avonden uit het hoofdstuk dat eveneens hoort bij deze dag. Zo probeer ik een traditie samen te brengen met de foto-opdracht: maak elke dag een zwart-witfoto.

Vandaag het eerste hoofdstuk uit De Avonden. Het hoofdstuk waarin Frits van Egters, de held van deze geschiedenis, ontwaakt. Zoals het bij een boek met de titel De Avonden is te verwachten, verschijnen de eerste foto en zin(nen) uit het boek pas vanavond op deze blog.

Leesdagboek, foto en citaat uit De Avonden

• Dag 1
• Dag 2
• Dag 3
• Dag 4 (Eerste Kerstdag)
• Dag 5 (Tweede Kerstdag)
• Dag 6
• Dag 7
• Dag 8
• Dag 9
• Dag 10 (Oudjaarsdag)

De hondenkoning en De avonden tegelijk lezen

Ik verklapte het laatst al: tijdens de dagen voor en na kerst heb ik De avonden weer gelezen. De laatste 10 dagen van het jaar zijn goed te gebruiken om uitgerekend dit boek te lezen. De avonden speelt namelijk precies in de laatste 10 dagen van het jaar.

Het verhaal staat helemaal in het teken van de donkere dagen rond kerst. De mistroostigheid druipt van de bladzijden. Het weer in het boek verschilt nauwelijks van het weer buiten. En de werkelijkheid van het verhaal komt gewoon veel beter aan. Bovendien is het erg makkelijk te doen: elk hoofdstuk behandelt een dag.

Ik heb al vaker De avonden gelezen in de periode dat het boek speelt. Wat ik nog niet eerder deed, is de novelle De hondenkoning van Walter van den Berg lezen in dezelfde periode. Het debuut van Walter van den Berg speelt namelijk in precies dezelfde periode. Al beslaat het net 1 dag meer. De novelle begint een dag eerder, namelijk op 21 december.

De kleine neurasthenicus

De kleine neurasthenicus en De avonden

Wat een verrassing. Bij de opruiming van mijn boekhandel trof ik het boek De kleine neurosthenicus, Beknopte handleiding tot een ordentelijk leven. Herman Gerard de Cock is de auteur van het eigenaardige werk. Waarschijnlijk was dit werk onopgemerkt gebleven. Maar Gerard Reve heeft dit boek met zijn roman De avonden uit de vergetelheid ontrukt.

De avonden

Vandaag is de periode van De avonden weer aangebroken. Liefhebbers van dit boek lezen dit boek van Gerard Reve van 22 december tot en met oudjaarsdag. Elk hoofdstuk in De avonden beslaat 1 dag. En het boek telt 10 dagen.

Het boek De avonden komt beklemmend over. Als je het in dezelfde periode leest als de dagen die het verhaal beslaat, dan komt het extra drukkend op je over. Het verhaal beschrijft precies de verveling die deze tijd van het jaar oproept. En hetzelfde donker, de kou en mistroostigheid.

Het telefoonboek, google, het violet en de dood

Het boek dat de bijbel èn het telefoonboek overbodig maakt, had Gerard Reve weleens verteld over zijn Het boek van het violet en de dood. Het boek is er nooit gekomen en het uiteindelijke boek Het boek van violet en dood dat kwam heeft de bijbel niet overtroffen. Maar wel het telefoonboek, sinds kort. Het telefoonboek is dood, schrijft Timothy Lavallee op de site technorati.com. En gelijk heeft hij. De laatste keer dat ik het telefoonboek heb opengeslagen is heel lang geleden. Meestal wordt hij ongelezen vervangen door de nieuwe jaargang.

In mijn leven is het telefoonboek dus morsdood, al denk ik persoonlijk dat heel veel ouderen het nog zullen gebruiken. In die zin verdwijnt het pas als de laatste gebruiker ervan overlijdt. De leverancier van telefoonboeken in Nederland, gelooft er ook nog in. De gouden gids in combinatie met de telefoongids wordt jaarlijks geproduceerd. Sommige mensen hebben uitgerekend dat de productie van deze papieren lijst ongeveer 1 procent van het totale papierverbruik in Nederland kost.

De avonden

Als er een boek zich leent voor de laatste dagen van het jaar, dan is het wel Gerard Reves De avonden. De roman speelt namelijk van 22 december tot en met 31 december. Volgens mij helpt het lezen van deze Nederlandse klassieker in deze tijd van jaar mee aan een goed begrip van de tekst.

De dichtgevroren grachten en koude, Kerstfeest en Oudjaarsdag. Het hoort allemaal tot die plichtsgetrouwe dingen. Gerard Reve weet de beklemmende gezinssfeer als geen ander te beschrijven. En de heerlijke zelfkwellingen en frustraties van de hoofdpersoon Frits van Egters doen de rest.

Ik heb het twaalf jaar terug op advies van mijn hoogleraar Ton Anbeek eens in deze donkere dagen gelezen met mijn hele familie. Mijn vader had het ergens half januari uit en iedereen vond hetzelfde: dit boek wint aan kracht wanneer je het in dezelfde tijd van het jaar leest, als dat het verhaal afspeelt.

Echt gebeurd

Mailtjes die de eerste alinea openen met 'dit is echt gebeurd', 'je gelooft het niet, maar het is echt waar', 'je zou denken dat het een broodje aap is, maar het is echt gebeurd' en nog meer van dit soort zinnen, gooi ik altijd direct weg.

Het zijn verhalen over papiertjes die onder je achterruitwisser liggen, je wilt hem weghalen, laat de sleutel in het contact zitten, je hebt het papiertje in je de hand en een onbekende jakkert in volle vaart met jou auto de parkeergarage uit.

Of die stapels PIN-verhalen, waarbij de meest vreemde dingen worden opgetekend. Zo hoorde ik laatst dat je bij onraad de PIN-code omgekeerd moet intoetsen. Dan wordt de politie gelijk gewaarschuwd, merkte het eindeloos doorgestuurde mailtje op.

Of dreigementen met de dood of onheil als je het mailtje niet doorstuurt aan 35 vrienden. Mailtjes die ik vrijwel ongeopend weggooi, maar die altijd wel een paar mensen met mijn mailadres naar mij doorsturen. Ik zie weinig lol in dit soort dingen, maar het is ook niet zo erg dat ik die dingen in mijn mailbox krijg.

Bij de stapel boeken die ik vorige week in de Almeloose opruiming aanschafte, zat het boekje De jacht op de veluwepoema, Sagen en geruchten uit het moderne leven. De schrijver is de broodje-aap-deskundige Peter Burger. Hij bewaart wel al die onzinmailtjes, verzamelt ze, zoekt overeenkomsten, verschillen en andere wetenswaardigheden. Ook checkt hij de waarheid van de berichten. Ze zijn allemaal onwaar, maar waar en hoe zijn ze onwaar.
De cover van het boekje is op zijn minst vertederend, zo dat poesje en het geweer erachter. De wrede handen van de soldaat strelen het kruintje. Geniet hij van het strelen of is de warme zon de oorzaak van de wegzwijmende oogjes.

Het verhaal van de Poema is drie jaar later al bijna vergeten. Hoe de komkommertijd kan veranderen in Poempoematijd. Het verhaal van de Poema die iedereen zag, maar die niet bestond en uiteindelijk een forse huiskat bleek te zijn. Voor Peter Burger een voorbeeld van een volksverhaal dat honderde mensen op de been bracht, in de richting van de Veluwe.

Burger dist zo een kleine honderd verhalen op, van het kind dat verdwijnt uit de ballenbak van Ikea, of de Smileybende, Engelenverhalen en de papegaai die het overspel verraadt. Verhalen die zo welluidend zijn dat ze wel verzonnen moeten zijn. Of zoals Gerard Reve voorstelde nooit een waargebeurd verhaal als literatuur te presenteren. Dat gelooft niemand. Literatuur is niet waar, maar zou wel gebeurd kunnen zijn. Zo zit het met Broodje aap verhalen ook.

Het Broodje aap verhaal vertegenwoordigt een aantal wezenlijke kenmerken. Zo bevat het verhaal vaak een angst, voor kinderrovers, bendes, moslims of poemas. In tijden van collectieve angst, zoals na 11 september, doen snel de wildste verhalen de ronde. Vaak herleven oude verhalen in een nieuw jasje, laat Peter Burger zien. De krant doet dikwijls mee aan het voortleven van deze verhalen. Of ze het verhaal nu opdist of ontmaskert, dat doet er niet veel toe, concludeert de docent journalistiek van de Universiteit Leiden.

Het sprookje is niet dood, het is springlevend, laat Peter Burger zien. Je moet dan wel die onzinnige mailtjes die ik altijd weggooi, bewaren.

Peter Burger: De jacht op de Veluwepoema, Sagen en geruchten uit het moderne leven. Amsterdam: Uitgeverij Bert Bakker, 2006. ISBN: 978 90 351 3030 2 Prijs: € 16,95. 232 pagina's.

Herman Finkers

Hij stelde zich heel netjes voor aan het publiek. 'Vraag het je ouders maar, misschien kunnen ze me herinneren. Ik heb ooit opgetreden in De Roestbak en Metropool, maar dat is lang geleden. Als je je ouders opzoekt in het verzorgingstehuis, moet je het toch maar eens vragen.
Herman Finkers (ja met een F) trad gisteren voor de derde en laatste avond op in de nieuwe schouwburg van Almere. Hartverwarmend en ontroerend, dat is zijn voorstelling Na de pauze. En zoals het bij een echt goed theaterprogramma hoort, eigenlijk zou je twee keer moeten gaan. Dat was mijn voornemen wel gisteravond toen ik naar huis fietste. De volgende keer bestel ik voor twee voorstellingen, dacht ik. Want als ik vanavond weer zou kunnen, zou ik zo weer gaan.
De kracht van zijn voorstelling is het alledaagse dat Finkers uitstraalt en ook met zijn publiek deelt. Alsof het een goede vriend is die zijn verhaal vertelt over zijn ziekte, zijn frustraties en angsten. Hij doet dit met de vertrouwde humor. De voorstelling verschilt wezenlijk van de oudere voorstellingen, waarmee hij zeven jaar geleden mee stopte. Volwassener, ingetogener en heel intiem, dat is Na de pauze.
Het zou zonde zijn dat ik hier de grappen herhaal die hij maakte. Het zou ook jammer zijn als ik hier een korte samenvatting geef van zijn onderwerpen. Er lag een heel leuk boekje te koop voor bij de voorstelling. Daar heb ik gisteravond en vanmorgen nog veel in gebladerd. Er staan citaatjes in uit de voorstelling en aanvullend staan er allerlei verhalen in. Sommigen zijn al eerder gepubliceerd in diverse bundels, zoals de herinnering aan zijn vriend Willem Wilmink en het artikel over Gerard Reve. Het is een genot om te lezen, met leuke anekdotes en herinneringen aan Almelo. Voor een oud-inwoner van deze Twentse stad, leuk om te lezen.