Straatrumoer en de Nederlandse roman

Voor het eerst las ik het essay van Ton Anbeek waarin hij oproept tot meer straatrumoer in de Nederlandse letteren. Hij doet in dit essay met de naam 'Aanval en afstandelijkheid' de uitspraak aan het einde van een vergelijking van 3 Amerikaanse en 2 Nederlandse romans. Het is een heel beroemd essay, vooral vanwege de oproep aan het einde.

Het essay is voor mij altijd overgekomen als een manifest en veel minder als een analyse. Toch heeft het stuk veel van een romananalyse in zich. Anbeek heeft een tijdje in Amerika lesgegeven op de Universiteit van Californië in Los Angeles. Hij vraagt zich af waarom de studenten met zoveel tegenzin Nederlandse romans lezen. Dat begint met het verdiepen in enkele Amerikaanse romans uit die periode.

De FIFA is geen nette gast

Als ik ergens te gast ben, dan gedraag ik me altijd netjes. Ik doe iets netter dan ik thuis zou doen. Netjes koffie uit een kopje en ik spreek met twee woorden. Dingen die je geleerd worden als je al jong bent en waar je ook al ben je wat ouder netjes naar handelt. Niet boeren aan tafel en voorzichtig met andermans spul.

Hebzucht, journalistiek en de waarheid

Wie is de schuld van de crisis waar we in verzeild zijn geraakt? Opnieuw vroeg Matthijs van Nieuwkerk deze vraag aan bankminister Wouter Bos in De wereld draait door. Opnieuw legde hij de schuldvraag als een volleerd filosoof bij 'ons allemaal'. 'Hebben wij het niet allemaal gedaan?' vroeg hij retorisch als antwoord op de vraag.

De goedbetaalde interviewer Matthijs van Nieuwkerk zat al een beetje met een mond vol tanden na de grap van Fokke en Sukke over de contractonderhandelingen tussen hem en de VARA. Over zijn salaris heerst onduidelijkheid. Verdiende hij nou die 418.000 euro in 2008, of is het een andere toppresentator? De socialistische radiovereniging behoort tot de beste werkgever voor haar presentatoren, bij een toppresentator hoort een topsalaris. Wat dat betreft is het een sociale omroep.

Wat verderop gaf Wouter Bos zelf de oplossing: een examen voor bankiers. Dat hij zich zo heeft kunnen verlagen om na zo'n diepfilosofische vraag met zo'n halfbakken antwoord te komen. De taal die volgde was nog duidelijker: dit mag nooit meer gebeuren, mensen die er niks mee te maken hebben, zijn er de dupe van. Zei hij een minuut eerder niet dat we allemaal schuld hebben? Dan heeft iedereen ermee te maken.

Daarna zonk de goedbetaalde presentor weg in de zwijm van Jantje Smit, waarvan iedereen iets moest vinden. Alleen Hugo Borst kon de zaak nog redden door over voetbal te beginnen. Waar is de journalistiek gebleven? Matthijs van Nieuwkerk lachte net zo schaapachtig als een dag eerder, toen hij met Astrid Joosten sprak over hebzucht. Allebei leden ze er niet aan en begrepen niet dat er mensen jaloers konden zijn op de rijkdom van anderen. Als er geld op tafel verschijnt, hollen de waarheid, het inlevingsvermogen en de journalistiek heel hard weg.

Creativiteit

'Er hoeven maar een paar cruciale plekken door het noodlot getroffen te worden en het is een zootje.' Is het niet ons beurs- en bankensysteem, dan is het wel ons wegennet. Het scheen vanmorgen erg druk te zijn op de Nederlandse wegen. Zo druk dat zelfs de vakantie geen soelaas bood. Utrecht en Rotterdam kon je beter mijden.
Het lijkt erop dat alle bestaande systemen en netwerken in elkaar storten. Is dat erg? Welnee, ik geloof dat er altijd weer iets beters voor in de plaats komt. Creativiteit heet dat.

Terugreis

Een gevoel van weemoed vermengt zich met een gevoel van verlangen. De post van een paar weken die op je wacht, de boeken die in de nieuwe bibliotheekkamer wachten om gestreeld te worden en het uitzicht over de gracht. Of gewoon mijn eigen bed. 'Er is geen lekkerder bed dan je eigen bed', vindt mijn schoonmoeder.
De weemoed ligt in de wereld die ik de afgelopen twee weken leerde kennen. De heuvels, het groen, de broodjes, de knakworstjes en de Schinken. Ik heb met ze kennisgemaakt en moet ze nu weer in de steek laten. Een vriendschap te kort om echt vrienden te worden, maar in mijn geheugen is een nieuwe herinnering aan een landschap met haar steden.
Als we met volle magen van het ontbijtje wegrijden, is het goede voornemen voorbij Keulen te komen. Nu rijden we via Duitsland terug en de wegen zijn hier beter. Ook mag je hier sneller rijden. Het zal niet moeilijk zijn om onze missie te laten slagen.
Als de snelweg in zicht komt en de snelheid eindelijk op gang komt, doemen de bespiegelingen op in het geheugen. Hoe leuk het was en dat we zeker nog een keertje terug zullen gaan. We hebben niet alles gezien en de volgende keer gaan we dat dus wel doen.
De eerste wegversperring licht op in de vorm van een verkeersbord. Langzaam rijden, wegwerkzaamheden. Wat verderop mogen we niet hard rijden omdat de weg zo slecht is. We hobbelen als op de Belgische snelweg. Weer wat verder kachelen we 13 kilometer lang in een slakkengang voor weer andere werkzaamheden. 'Papa, sneller rijden', roept Doris vanaf de achterbank. Tijd om te pauzeren, Keulen ligt niet achter ons, maar naast ons, omdat we via Venlo besluiten te rijden. Dat Duitse Roergebied is niet alles.
Bij Nederland houdt de snelweg abrupt op. De Duitsers vinden Venlo belangrijker dan de Nederlanders. Als we dan eindelijk op de juiste snelweg naar het Noorden rijden, hebben we spijt dat we het Roergebied negeren. Wat zouden we ver geweest zonder de Nederlandse snelweg.
Het is vertrouwd en beschamend tegelijk als we in de file staan iets na Nijmegen. Maar als na A12 en A30 een bordje met Almere op de A1 verschijnt, dan voel ik mijn hart wat sneller kloppen. Weer thuis. Zou het huis er nog staan, is het niet leeggeplunderd en leven de vissen nog?

Nieuwe politiek

Vreemd idee: minder regels, maar regels zijn regels. En je werkt om te leven niet om belasting te betalen. Rita Verdonk heeft haar eigen TON-beweging vanavond de lucht in geslingerd. Nieuwe politiek, noemt ze het.
In het kort gezegd betekent de nieuwe politiek dat je nooit in de Tweede Kamer zit en de hele dag door het land toert. Ik vraag me af in hoeverre die nieuwe politiek, politiek is. Want als je de hele dag door het land rijdt, kun je niet debatteren op de plek waar je wel invloed kunt uitoefenen.
En soms verbaast mij die stem van het volk. Een bezoek aan een verjaarspartijtje levert genoeg stem op om te weten wat er leeft. Zaterdagavond in het café, of een uurtje rondhangen bij het winkelcentrum, geeft ook genoeg stof.
Een politicus hoeft niet de stem van het volk te zijn, maar moet mijn stem zijn. Ik geef hem mijn stem, daarvoor mag hij vier jaar in Den Haag voor mijn rechten opkomen. Dan toer ik wel vier jaar door het land.

Uren maken

Ooit is de parlementaire democratie uitgevonden omdat de simpele lieden zich niet wilden vermoeien met de moeilijk kwesties. Met plezier stonden ze hun stem af aan een deskundig en alwetend mens. In de veronderstelling dat de keuze van de deskundige de goede keuze zou zijn voor hem.
Het lijkt of politici hun deskundigheid volledig aan het verliezen zijn. Zoals de hele discussie over de 1040 uur die middelbare scholieren jaarlijks moeten draaien. Ieder verstandig mens weet dat kwantiteit helemaal niks zegt over kwaliteit. Mensen die hun uren draaien omdat ze deze nu eenmaal moeten draaien, leveren niet per definitie goed werk af.
Bovendien laat de geschiedenis van het onderwijs zien dat bemoeienis van bovenaf meestal tot ellende heeft geleid. Scholen moeten meer vrijheid krijgen om op eigen wijze invulling te geven aan het onderwijs dat ze geven. Alle ambtelijke bemoeienis van wijze mensen die totaal geen gevoel hebben met de werkelijkheid, het levert meer minder, dan meer meer op. Ik betwijfel of het kostbare en tijdrovende onderzoek dat de Tweede Kamer momenteel doet naar het onderwijs, deze uitkomst oplevert.
Laat ons parlement vooral kwalitatief goede richtlijnen opstellen met deskundige hulp. Daarna moet ze een goed controleorgaan de scholen laten controleren op deze richtlijnen. De scholen die onder de maat presteren, de juiste begeleiding te geven en desgewenst onder curatele te stellen. Je baseren op basale dingen als een urennorm, laat zien dat je het onderwijs en haar leerlingen absoluut niet serieus neemt. Ik begrijp de leerlingen en hun woede wel. Eigenlijk vind ik dat eens goed naar ze geluisterd wordt. Als ik iets geleerd heb van de moderne jongeren, is dat ze heel goed kunnen argumenteren, beter dan al onze huidige 150 parlementariërs bij elkaar. Dan is er ergens heel veel hoop voor de toekomst.