Honden

In Het vergeten verhaal van een onwankelbare liefde in oorlogstijd halen Charles den Tex en Anneloes Timmerije verschillende honden aan. Het begint bij het kleine hondje dat Lienke en Guus hebben, Jippy, een kleine foxterriër.

De hond verdwijnt uit het verhaal. Het is onduidelijk wat er met het beestje gebeurt als Lienke en haar moeder in het vrouwenkamp belanden. Lienke denkt terug aan het lot van het hondje als ze ziet hoe de Japanners een hond mishandelen.

Eerst moeten de jongens van het kamp de dieren in opdracht van de Japanners slaan met stokken. Als de kinderen dat weigeren, nemen de soldatem het over. Iedereen in het kamp moet in een lange rij verplicht toekijken hoe de dieren worden doodgeslagen.

Lienke ziet hoe een wit hondje weet te ontsnappen en wegrent. De soldaten die achter het hondje aan rennen, weten het diertje niet te pakken te krijgen. Ze probeert zich in te beelden dat haar hondje Jippy zich ook zo heeft weten te redden.

In de holle stilte na de slachtpartij, als de vrachtwagen is vertrokken en de vrouwen en kinderen naar de straat vol bloed, urine en angstpoep staren, zegt zuster Rosalinde zachtjes, tegen niemand in het bijzonder: ‘Met al het gesar heeft Nippon ons nooit aan het huilen gekregen, maar nu heeft hij zijn zin.’ (319)

Ook Guus denkt aan Jippy. Zeker als hij een hond krijgt die hij overal mee naartoe neemt. De hond is ook een fox, net als Jippy thuis in Indië. Guus noemt het beest Jippy. Het dier vrolijkt hem op en is zijn trouwste metgezel. Ook bij alle spionage-activiteiten die zijn baas uitvoert. Het beest voelt perfect aan wie goed en wie fout is.

Guus leert het dier zelfs parachutespringen. Ze maken een speciale minichute voor Jip van een afgedankte parachute. Na wat oefeningen met een steen, mag de hond zelf. Jip hangt boven het geopende bommenluik.

‘Daar ga je Jip’, zegt hij en laat haar los. De chute opent zich en langzaam zweeft ze naar beneden tot ze keurig op haar pootjes landt en blij naar Hutchinson rent, die haar staat op te wachten. Met verbazing en opluchting kijkt Guus naar zijn hondje, dat hem grenzeloos vertrouwt. (202)

Het verhaal van Jip die overal meevliegt vormt en mooie tegenhanger voor de dramatische gebeurtenissen in het Jappenkamp. Het staat symbool voor het verhaal waarin de jongensachtige vliegavonturen zich afwisselen met de vreselijke ontberingen in het kamp. Het is daarmee echt Het verhaal van een onwankelbare liefde in oorlogstijd.

Charles den Tex & Anneloes Timmerije: Het vergeten verhaal van een onwankelbare liefde in oorlogstijd. Breda: De Geus, 2014. ISBN: 978 90 445 3348 4. 416 pagina’s. Prijs: € 19,95.

Een perfecte dag voor literatuur

Dit is mijn derde en laatste bijdrage over Het vergeten verhaal van een onwankelbare liefde in oorlogstijd van Charles den Tex en Anneloes Timmerije. We lazen dit boek bij Een perfecte dag voor literatuur van notjustanybook.nl. Lees de bijdragen van anderen in de reacties.

Hendrick Avercamp

Na het bezoek aan de Late Rembrandt lopen we nog even door de vaste expositie. Doris wil al een tijdje heel graag het werk van de Stomme van Kampen zien. Er hangen twee schilderijen van Hendrick Avercamp in het Rijksmuseum. Het zijn twee winterlandschappen.

Als we in de betreffende zaal komen, valt ze stil en staat met open mond te kijken. We beginnen bij het kleinste schilderij. Ze geniet van alle details en de grote hoeveelheid verhalen die in dat ene schilderij zijn samengebald. Niet iedereen staat op de schaats.

Een jongen vooraan houdt de schaatsen in zijn arm. De bedelaar in lompen gehuld staat midden vooraan en trekt de aandacht. In de vele arresleetjes zitten stelletjes met Venetiaanse maskers voor hun ogen.

Het andere schilderij vraagt veel meer aandacht van haar. Ze staat heel aandachtig te kijken naar de grote compositie en zuigt alles wat erop staat op. Zo wijst ze mij op de tekst op het huisje links vooraan. Daar staat de naam van de schilder: Henricus Av.

Daarna kijkt ze naar het hele schilderij heel uitvoerig met een beschrijving erbij. De andere museumbezoekers kijken snel naar het schilderij en daarna met veel meer aandacht naar het meisje dat helemaal opgaat in het schilderij. Ik geniet van het beeld.

Net als dat ik er later van geniet als ze voor De nachtwacht staat en de twee hoofdpersonen vooraan het schilderij nadoet. Ze legt haar hand open naar het schilderij toe en doet een stap naar voren. Een mooi beeld van een gespiegeld schilderij. Bijna een idee voor een kunstwerk: een levende nachtwacht gespiegeld voor de echte.

Boekenergernissen: uitlenen - #50books

Het uitlenen van boeken, daar doe ik niet aan. Het is mijn gouden regel geworden, omdat ik een aantal boeken na uitlening nooit meer terugzag. Sommige van mijn familieleden hebben er een handje van om te vragen naar boeken die net zijn uitgekomen en dan deze nieuwe boeken te lenen. Het beroemdste geval is de keer dat ik voor Sinterklaas een boek vroeg, dat kreeg, dat iemand meteen wilde lenen.

Ik heb er jaren naar gevraagd tot ik 10 jaar na het lenen met heel veel verontschuldigingen een nieuw exemplaar van het boek kreeg. Het oude hoefde ik niet meer terug. Dat was door lener al stukgelezen. Het was de bijbel van Nico ter Linden. Mijn interesse voor het boek was genoeg weggeëbd om het te gaan lezen. Maar het staat weer in mijn boekenkast…

Ook leende iemand ooit een biografie van de popzangeres Courtney Love van mij. Dat boek heb ik 15 jaar geleden uitgeleend en nooit meer teruggezien. Het vragen naar dit boek ben ik intussen gestaakt. Het is zinloos om altijd dezelfde vraag te stellen en dan hetzelfde antwoord te krijgen.

Het vervelendste aan uitlenen is dat je zelf achter je uitgeleende boeken aan moet zitten. Die ander heeft het dan nooit uit als je ernaar vraagt, waarna de lener toezegt er binnenkort aan te beginnen. Dat begin is er eveneens nooit. Het levert veel ergernis op. Zoveel dat ik niet meer uitleen.

Dan stuit je op een nieuw probleem: als je je boeken niet uitleent en je vertelt heel enthousiast over een boek, is het heel vervelend als iemand na je verhaal het boek ook wil lezen. Dat komt niet zo aardig over. Je vertelt trots over je bezittingen, maar blijft er met een gestrekt lichaam overheen hangen: afblijven! Een lastige spagaat, zeker als je enthousiast bent over sommige boeken. Daarom ben ik maar begonnen erover te bloggen en er wat minder over te vertellen.

Overigens ben ik zelf ook niet de beste lener. Ik heb in het verleden ook boeken geleend van anderen en ook heel laat teruggebracht. Zo gaf ik een vriend jaren na het lenen een boek terug. Ik had het speciaal ingepakt als cadeau en vergezelde het boek met heel veel verontschuldigingen voorin.

Hij pakte het uit en keek er met vreemde ogen naar. Was het van hem? Dat kon hij niet geloven. Immers, het boek stond in zijn boekenkast. Het was een ander exemplaar. Na lang graven in zijn geheugen, herinnerde hij zich dat hij vrij snel na het uitlenen een ander exemplaar tegenkwam en het kocht.

Niet iedereen doet zo moeilijk over uitlenen als ik. De schrijver Bernlef zei eens in een interview dat uitlenen hielp zijn bibliotheek binnen proporties te houden. Het nadeel was wel dat de boeken die hij uitleende, wel de boeken waren waar hij zelf enthousiast over was. Zo kon hij ze nooit meer herlezen. Maar de oplossing voor dit probleem was heel simpel: dan vraag ik voor mijn verjaardag gewoon een nieuwe.

#50books

Dit is het antwoord op vraag 10 van het blogproject #50books. #50books is een initiatief van Peter Pellenaars. Na Martha Pelkman in 2014 heeft Peter het in 2015 weer overgenomen. Bekijk mijn andere bijdrages voor dit bijzondere boekenblogproject.

Schetsen en etsen van de Late Rembrandt

In de kleine schetsen en etsen toont Rembrandt zich eveneens de meester. Neem de vale tekening die hij maakte in het liber amicorum van Jan Six. Of de kleine tekening van de leeuw, aan het begin van de expositie. De berberleeuw is heel fijn getekend, ondanks de ruwe pennenstreken.

Of de kleine tekeningen van Elsje Christiaens, het Deense meisje dat met een bijl haar hospita te lijf ging. Ze is door Rembrandts tekeningen altijd in de herinnering blijven leven. De gedetailleerde tekeningen uit het leven van alledag brengen de Gouden eeuw heel dicht bij je. Rembrandt als intermediair van toen naar nu.

De drie etsen van de drie kruisen, drie staten van in totaal vier staten. Ze verschillen van elkaar als dag en nacht. Dat geldt ook voor andere etsen van Bijbelse taferelen, zoals De aanbidding van de herders, De kruisafname bij fakkellicht en De graflegging. Etsen waaruit je afleidt dat Rembrandt heel nauwgezet bij het productieproces betrokken was.

Al die beelden en indrukken zorgen er ook voor dat je overvoerd raakt. Dat komt ook omdat het verschrikkelijk druk is. Wij lopen hier op maandagochtend rond, maar het is dringen voor de schilderijen. Zeker de grotere werken vragen om geduld en om mensen heen kijken. Soms zou je liever door ze heen kijken. Zeker als ze met zo’n koptelefoon van de audiotoer op hun hoofd hebben.

Verrassingen bij de Late Rembrandt

Ik zie bij de tentoonstelling de Late Rembrandt heel veel grote verrassingen. Zoals Lucretia die zelfmoord moet plegen. Een indrukwekkend schilderij. Er hangen er twee, maar deze is werkelijk adembenemend. De tranen in de ogen die uit het doek lijken te vallen. Samen met de aangrijpende emotie op haar gezicht. De worsteling en het verdriet. De schande die haar letterlijk bij de keel grijpt en dwingt een einde aan haar leven te maken.

De jonge Titus aan de lessenaar: heel indrukwekkend zoals dit kind geportretteerd is. Er spreekt onschuld uit het beeld. De diepte komt heel mooi tot uiting in het schrijfgerei dat over de lessenaar valt. De pen in de hand en de ogen verzonken in het werk. Een schitterend schilderij dat nog lang op je netvlies blijft staan.

Het schilderij Juno pakt mij ook. De brede vrouw die zelfverzekerd terugkijkt. Ze draagt treffende kleding. De volle haardos, de krullende lange haren geven haar iets koninklijks. Net als de scepter die ze in haar hand vasthoudt en de kroon die haar hele houding bepaalt.

Dan de samenzwering van Claudius Civilis: de eenogige Bataafse leider Claudius Civilis grijpt je bij de kladden. Je schiet gewoon in paniek als je hem ziet, de zwaarden die over elkaar liggen. Het doek is in geel gedrenkt: wat een kleuren. Ze geven het schilderij veel geheimzinnigs. Mogelijk komt het door de unieke belichting van onderaf. Het maakt alle personages op dit schilderij tot mythische figuren.

Veel Bijbelse taferelen zijn heel aangrijpend. De zegen van Jakob aan de beide zonen van Jozef, de strijd van Jakob tegen de engel. Hier zie je duidelijk hoe hij vooral met zichzelf vecht. Simeon, de oude grijsaard, die dankbaar de baby Jezus op de arm heeft. Alleen het beeld is al prachtig. Het verhaal erbij is nog mooier. Rembrandt weet de ouderdom en het pasgeboren leven heel mooi samen te laten smelten. Een treffend beeld met prachtig licht.

Dat geldt ook voor de ruwe gezichten die Rembrandt gebruikt in zijn schilderijen. Het zijn gewone mensen, uit het dagelijks leven die hij weet te vangen in zijn schilderijen. Zoals De apostel Bartolomeus waarbij het gezicht spreekt alsof het een man is die net in de trein tegenover je zat.

De vergelijking van schilderijen is ook geweldig. Net als De Joodse bruid die naast een Familieportret hangt. Niet voor niks, de personages lijken op elkaar. Net als dat de techniek van beide schilderijen sterk overeenkomt. De belichting, grootte en weergave doet eveneens sterk verwant aan. Een unieke kans om ze allebei naast elkaar te zien.

Bij het schilderij van Jan Six valt weer op hoe effectief Rembrandt zijn klodders verf op het doek verwerkt. De manchet is als je het goed bekijkt een ordinaire verfklodder, maar het is doordacht op het doek gekomen. Daarmee smelt het volmaakt samen met de rest van de compositie.

 

Lees de vervolgplog: Schetsen en etsen van de Late Rembrandt

Rembrandt van over de hele wereld

De tentoonstelling de Late Rembrandt is ingericht rond verschillende thema’s in de acht zalen met schilderijen, etsen en tekeningen. De schetsen voor de monumentale schilderijen laten iets zien van de werkwijze van de meester. De etsen vormen kunstwerken op zich, te beginnen bij Ecce Homo dat heel gedetailleerd is.

Daar hangen ze: schilderijen van over de hele wereld. New York, Melbourne, Londen, Wenen, Den Haag, Rotterdam, Los Angelos, Washington, Minneapolis, Parijs, Haarlem, Northamptonshire, Boedapest, San Diego, Zürich, Glasgow, Stockholm, Braunschweig, Keulen, Berlijn, Kassel en Cambridge. Een expositie met meesterwerken die vaak niet eerder samen zijn tentoongesteld.

Voor een paar schilderijen kom ik echt bewust: Batseba met de brief van koning David, het Portret van Jan Six, de Badende vrouw en een aantal beroemde zelfportretten. Rembrandt als de apostel Paulus en de twee tegenhangers die in Londen en Washington hangen.

De expositie besteedt aandacht aan de experimentele stijl waarmee Rembrandt vooral later in zijn leven werkte. Net als de schilderijen die hij in opdracht uitvoerde. Zo weet hij een vrouw met een struisvogelveer prachtig in beeld te brengen. Het schilderij dat in Washington hangt, brengt deze vrouw tot leven. Of het schilderij van Catrina Hooghsaet, waarbij de zakdoek in haar hand heel gedetailleerd is.

 

Lees de vervolgplog: Verrassingen bij de Late Rembrandt

Late Rembrandt - #plog

De nieuwe Rembrandt-expositie in het Rijksmuseum zien we voor het eerst bij het jeugdjournaal. Ik ben net een week eerder in het Rijks geweest met mijn zus. We misten toen inderdaad het Joodse bruidje en nog wat topstukken zoals de Staalmeesters.

De aankondiging van de nieuwe expositie ging helemaal aan ons voorbij. Terwijl we even in de buurt waren van de tijdelijke expositieruimte, maar deze was niet toegankelijk vanwege de op handen zijnde expositie rond het late werk van Rembrandt.

Daarom neem ik op de vrije studiedag gelijk na Doris’ voorjaarsvakantie een snipperdag. Zo kunnen we samen naar de Rembrandt-tentoonstelling gaan. Het is nog lang onzeker of het wel gaat lukken, maar we kunnen de maandag toch gaan.

De kaartjes bestellen we via internet. De middag is al uitverkocht maar tussen 9 en 11 uur kunnen we nog terecht. Daarom rijden we om stipt 9 uur met de trein uit Almere op weg naar het Rijksmuseum. Het verkeer werkt goed mee, want om kwart voor tien lopen we al naar binnen. Zonder al te lange rijen bij de garderobe en ingang, lopen we vrijwel meteen door naar de tentoonstelling.

Daar begroet Rembrandt ons meteen in de eerste zaal met een flink aantal zelfportretten. De ruwe kwaststreken, bijzondere belichting en dieptewerking van de schilderijen slaan meteen raak. We staan hier oog in oog met de meester.

Lees de vervolgblog: Rembrandt van over de hele wereld

 

De linkshandigen

Met twee linkshandige opa’s was het best een spannend moment: zou Doris ook linkshandig zijn. Op het moment dat haar knuisje een pen of potlood pakte en ging krassen op een velletje papier. Het zou best kunnen. Niet dat het erg is, maar iemand die linkshandig is, valt toch op.

Ik vind het iedere keer weer frappant als ik dan iemand met links een pen zie vastpakken en dan vanuit de linkerhand iets zie opschrijven. Altijd weer die arm die precies over het geschreven gedeelte schuift. Omdat de meeste mensen rechtshandig zijn, gaat alles net een beetje anders voor een linkshandige.

Mijn vader is linkshandig. Hij vertelde weleens hoeveel moeite juffen en meesters deden hem rechts te laten schrijven. Ze vonden het abnormaal als iemand met links schreef. Daarom zat hij met een vastgebonden linkerhand te tekenen en te schrijven. Niet dat het iets hielp, toen er niet meer op gelet werd, schreef hij opgelucht met links.

De roman De linkshandigen van Christiaan Weijts is een eerbetoon aan de linkshandige. Dat begint al met de kaft van het boek, die precies andersom is vormgegeven en je daarmee al op het verkeerde been zet. Daarnaast is het boek doordrenkt van links en linkshandigheid. Op alle mogelijke manieren.

De verteller verwijst vaak naar beroemde linkshandigen: Napoleon, Michelangelo, Mozart, Jimi Hendrix en Barack Obama. De hoofdpersoon Simon Sinkelberg is uiteraard linkshandig, zelfs zijn naam verwijst ernaar.

Ook Weijts schrijft over het niet-accepteren van de linkshandigheid. Het is het eerste aspect waarin duidelijk wordt dat de samenleving maar moeilijk overweg kan met dingen die afwijken van wat gebruikelijk is.

Geslagen werden kinderen er niet meer om, evenmin werd je linkerarm nog op je rug gebonden, maar hij herinnert zich nog wel de verbeten felheid waarmee de juffrouw op de basisschool zijn pen uit zijn linkerhand trok en in de andere duwde. Verkeerde hand, riep ze dan, hem elke keer herinnerend aan deze afwijking, een tegennatuurlijke neiging die in de kiem gesmoord moest worden. (28)

Bijna elke bladzijde in De linkshandigen is een symfonie voor de linkerhand. De verteller buit elke gelegenheid uit om naar links te wijzen. Het stuur van de auto zit ‘verkeerd’, de hoofdpersoon verwondt zijn linkerhand en hij stuit op de allereerste bladzijde brengt een teruggevonden rechterschoen hem bij een eigenhandig kapotgemaakte linkerschoen.

Het spel met de linkerhand is even vermakelijk als goed doordacht. Het verveelt eigenlijk nergens. Het geeft het boek zijn gewicht en zijn luchtigheid. Het doet mij vooral denken aan alle linkshandigen die met dit boek geëerd worden. Het is bijna verdrietig om rechtshandig te zijn, net als dat ik het mijn dochter zou gunnen…

Christiaan Weijts: De linkshandigen. Roman. Amsterdam, Antwerpen: Uitgeverij De Arbeiderspers, 2014. ISBN 978 90 295 8966 6. 194 pagina’s. Prijs: € 18,95.

Een perfecte dag voor literatuur

Dit is mijn bijdrage over De linkshandigen van Christiaan Weijts. We lezen dit boek op vandaag bij Een perfecte dag voor literatuur van notjustanybook.nl. Lees de bijdragen van anderen in de reacties.

Vluchten

Als een schip zinkt, verlaten de ratten als eerste het schip. De voorbeelden van kapiteins die als eerste van boord gaan, zoals bij het cruiseschip de Costa Concordia waarbij de kapitein Francesco Schettino vlak na de ramp al van boord was. In het schip zat nog het grootste gedeelte van de opvarenden.

De kapitein zat al in een reddingsboot meer dan 4 uur voordat de laatste reddingsboten het schip verlieten. Via de radio gaf hij als argument dat hij dit deed om de redding te coördineren. In werkelijkheid dacht hij alleen aan zichzelf.

In de roman Het vergeten verhaal van een onwankelbare liefde in oorlogstijd van Charles den Tex en Anneloes Timmerije is het vluchtgedrag van de Nederlanders vergelijkbaar:

De luchtbrug Java-Broome-Blisbane draait op volle toeren: het bestuur en de top van het zakenleven en het bankwezen van Indië is op de vlucht. Hele gezinnen komen aan, massa’s bagage achter zich aan slepend, inclusief tafelzilver en een onmisbare bureaulamp. (34)

Volgens Guus en zijn collega Burck betekent de massale evacuatie capitulatie. Hij vraagt de legerleider majoor Fiedeldij eindeloos of hij zijn vrouw uit Indië mag halen. Het mag niet. Als hij de dag van de capitulatie majoor Fiedeldij uit het vliegtuig ziet stappen met vrouw en kinderen:

Guus kan zijn ogen niet geloven. Niemand mocht gaan en nu begrijpt hij waarom. Fiedelij had zijn eigen plan en hij wilde niet dat iemand dat zou verstoren. (39)

De ratten verlaten als eerste het schip. Iedereen denkt in tijden van nood aan zijn eigen hachje. Je ziet het in het klein bij reorganisaties in bedrijven. Ik mensen totaal zien veranderen op het moment dat bekend werd dat het tijdschrift waaraan we werkten, werd opgeheven. Mensen die kiezen voor hun eigen hachje en zich niet meer bekommeren over het lot van een ander.

Een oorlogssituatie versterkt dat egoïsme alleen maar en maakt harten nog hartelozer. Dit hebben Den Tex en Timmerije mooi verwoord in hun boek: de totale verwarring en het vluchtgedrag van de mensen die het land eigenlijk moeten besturen. De paniek die het sterkste lijkt in de hoogste regionen van de bevolking en die ze tot zeer asociale beslissingen brengt.

Charles den Tex & Anneloes Timmerije: Het vergeten verhaal van een onwankelbare liefde in oorlogstijd. Breda: De Geus, 2014. ISBN: 978 90 445 3348 4. 416 pagina’s. Prijs: € 19,95.

Een perfecte dag voor literatuur

Dit is mijn tweede bijdrage over Het vergeten verhaal van een onwankelbare liefde in oorlogstijd van Charles den Tex en Anneloes Timmerije. We lazen dit boek zaterdag bij Een perfecte dag voor literatuur van notjustanybook.nl. Lees de bijdragen van anderen in de reacties.

Lezen in de trein - #50books

Sinds ik in Utrecht werk, neem ik bijna dagelijks de trein naar mijn werk. Ik stap op Utrecht Overvecht uit en fiets de laatste 6 kilometer naar mijn werk. Onderweg in de trein lees ik. Ik sleep mijn boek gewoon mee de trein in en lees daar verder.

Lezen in de trein is heerlijk. Het is een reden voor mij om met de trein te reizen. Het moment dat je helemaal wegdroomt in je verhaal en alles vergeet. Ik kan daar ontzettend van genieten.

Wel vind ik het jammer dat de stoptreinen die tussen Almere en Utrecht rijden vaak erg druk zijn. Net als dat ze erg ongemakkelijk zitten. Je zit met je knieën op schoot en dat is niet altijd een gemakkelijke leeshouding. Net als dat een staand in een overvolle trein niet de meest prettige manier is om te lezen. Maar met genoeg aandacht voor het verhaal maakt dat allemaal niks uit.

Zo onderweg schieten de romans er doorheen. Ik lees nu gemiddeld 2 boeken per week. Als het boek wat dikker is, eentje. Maar ik slaag goed in het project waarbij ik elke week een boek lees: boekperweek. Het helpt mij heerlijk ontspannen voor en na het werk.

Dat zal wel wennen worden als ik volgende maand in mijn eigen woonplaats werk. Ik ga dan namelijk aan de slag als senior webredacteur bij Yarden in Almere. Het is maar een kwartiertje fietsen naarmijn nieuwe baan. Dan kan ik niet meer onderweg lezen en zal ik mijn leesmoment bewust moeten gaan zoeken binnen de drukte van de dag.

#50books

Dit is het antwoord op vraag 9 van het blogproject #50books. #50books is een initiatief van Peter Pellenaars. Na Martha Pelkman in 2014 heeft Peter het in 2015 weer overgenomen. Bekijk mijn andere bijdrages voor dit bijzondere boekenblogproject.