Ruziezoekertjes

Het huwelijk van hoofdpersoon Nico Dorlas stelt in Kwaadschiks niet veel meer voor. Hij wordt beheerst door drank en de daaraan gekoppelde woede. De vele liters wodka die hij er doorheen jaagt, maken hem knettergek in zijn kop. Het zorgt uiteindelijk ook voor de onvermijdelijke scheiding van de 2.

Al vrij vroeg in het verhaal introduceert de verteller de zogeheten ruziezoekertjes. Of zoals de verteller het uitlegt:

Desy en hij hadden ruim een jaar geleden afgesproken om allebei een lijst bij te houden van kleine irritaties, ogenschijnlijk vaak de moeite niet waard, maar die tot evenredige schreeuw- en smijtpartijen konden leiden, tot fysiek geweld zelfs. Dit met de bedoeling ze in heel hun kinderachtigheid samen te analyseren, en er relatietechnisch van te leren. (65)

Door de rest van de roman verschijnen deze ruziezoekertjes regelmatig in cursieve tekst door de tekst. Zoals de hüttenkäse waaraan Desy verslaafd is (Ruziezoekertjes 17). Of dat Desy vergeet het bier in te slaan, nr. 14. De haar in de klaargemaakte boterhammen voor op het werk, nr. 67. Of de uitgedroogde waterverdampers voor op de radiators van de verwarming. Desy weigert ze te vullen, nr. 37.

Allemaal heerlijke voorbeelden die zeker herkenbaar zijn in elk huishouden. Of ze je ergeren, is een ander verhaal. Nico Dorlas maakt zich werkelijk overal druk om. Al is zijn liefde voor Desy soms groter dan de ruziezoekertjes. In de dag uit het leven van Nico Dorlas die je bij het lezen van Kwaadschiks meekrijgt, vraag je je af waarom Desy hem niet eerder heeft verlaten.

Wat een ellende. Vooral veroorzaakt door Nico’s niet te stillen dorst naar alcohol. Het brengt hem in gigantische ellende. Of zoals een oud rapport uit het Pieter Baan Centrum dat vaak geciteerd wordt: het maakt Nico tot een theatrale persoonlijkheidsstoornis met narcistische trekken. Voor de lezer is het geen raadsel. Vooral bij de hoofdpersoon zelf lijkt het moeilijk door te dringen.

A.F.Th. van der Heijden: Kwaadschiks. Amsterdam/Antwerpen: De Bezige Bij, 2016. Romancyclus: De tandeloze tijd 6. ISBN: 978 90 234 5813 5. Prijs: € 29,95 (paperback). 1280 pagina’s.Bestel

De schreeuw

Eigenlijk weet je het al als je het leest. Als in de proloog van Kwaadschiks hoofdpersoon Nico Dorlas koffie drinkt uit een bekertje met daarop een rudimentaire versie van Edvarde Munch’ De schreeuw. Dit is een Leidmotief in de roman. Dit onderdeel komt terug en niet alleen op bekertjes.

Cliënt draait het bekertje met De schreeuw naar de rechercheur toe. Het is misschien een aanzet tot het verbreken van zijn stilzwijgen, maar het opengesperde mondje brengt nog altijd geen geluid voort, ook niet op de wijze van een buikspreekpop. (18)

Zo zal het regelmatig terugkomen. Het schreeuwen, al dan niet in combinatie met het beroemde schilderij van de Noorse schilder. In Kwaadschiks is Nico Dorlas welbespraakt en drukt zijn agressie zich uit in een luid schreeuwen. Hij doet dit regelmatig.

De schreeuw is ook zo’n Leidmotief, net als de apneu met bijbehorend masker of de ruziezoekertjes. Ze geven het leesplezier van deze roman. De verteller laat de schreeuw op het bekertje terugkomen, maar ook op andere momenten. Zoals wanneer de verteller verhaalt over een voorval in een stiltegang in de vestingwerken van Naarden. Dorlas schrok zich rot toen hij de pumps van Desy hoorde:

Dorlas draaide zich om naar het monster dat uit louter herrie bestond. Volgens Desy, later, zag hij er op dat moment uit als de gillende figuur van Munch – de monde wijd opengesperd, de handen tegen het hoofd geperst. (1047)

Hiermee legt de verteller de link met het schilderij op de koffiebekertjes van het kantoor. Ook de opengesperde mond, legt weer een verband met het apneumasker. Zo komt alles samen en creëert de verteller een wereld waarin alles volmaakt aan elkaar verbonden is.

Bekijk ook het filmpje over De Schreeuw en Kwaadschiks

A.F.Th. van der Heijden: Kwaadschiks. Amsterdam/Antwerpen: De Bezige Bij, 2016. Romancyclus: De tandeloze tijd 6. ISBN: 978 90 234 5813 5. Prijs: € 29,95 (paperback). 1280 pagina’s.Bestel

Waar let ik op bij het lezen? - #50books

Lezen is een heerlijke bezigheid. Ik kan vooral genieten van romans waarin bepaalde aspecten later weer terugkomen. Niets is voor niets. Dat ervaar ik bijvoorbeeld bij de romans van Van der Heijden. Alles komt terug, is met elkaar verbonden en dient het grote verhaal.

Dat spel met het verhaal ervaar ik als het spel met de lezer. Als de hoofdpersoon in het eerste hoofdstuk iets in zijn zak stopt, dan moet dat voorwerp in zijn zak verderop terugkomen. Het mag niet zo zijn dat dit in zijn zak blijft zitten of zelfs zonder notitie opeens verdwenen is. Dat hij bijvoorbeeld met lege zakken zit, terwijl hij toch duidelijk dat muntje in zijn zak heeft gedaan.

Van der Heijden stelt daarin niet teleur. In zijn laatste roman, die immens dikke Kwaadschiks stopt de hoofdpersoon een wodkafles in de spoelbak van de wc. Je weet als lezer dat deze gaat terugkomen. In dit geval is het een beetje een teleurstelling. Ik had er iets meer van verwacht, maar hij komt terug.

Dat geldt ook voor allerlei andere kleine en grote dingen. De verteller spreekt veel over apneu en het CPAP-masker. Dat dit apparaat eigenlijk een omgekeerde stofzuiger is en Dorlas senior toevallig altijd stofzuigerverkoper is geweest. Het is geen toeval. De geconstrueerde wereld van de roman mag geen toeval kennen. Het is een eigen wereld waarin de verteller de touwtjes in handen heeft.

De lezer mag die wereld zien en er telkens nieuwe dingen in ontdekken. Zoals in een mooi schilderij waar je steeds weer iets nieuws kunt ontdekken. Het draait om de compositie, maar net zo goed om de details en de schoonheid hiervan. Aspecten die voor mij het lezen tot een vreugde maken.

#50books

De leesvraag #50books is een initiatief van Peter in 2013. Martha nam het in 2014 over en in 2015 ging Peter zelf weer verder. Dit jaar neemt Martha het weer over. Vanaf de eerste vraag doe ik regelmatig mee. Naar overzicht van alle vragen.

Apneu

A.F.Th. van der Heijden integreert in zijn romans vaak dingen die hem zelf overkomen. Zo heeft hij in de Movo tapes stilgestaan bij een voetblessure waar hij een tijdje zelf ook last van had.

In de roman Kwaadschiks behandelt Van der Heijden zijn eigen slaapstoornis. Het snurken van hem, bleek apneu te zijn en hij is er succesvol voor behandeld. Ik schreef er eens een blogje over dat is overgenomen door de Apneu-vereniging.

Natuurlijk maakt Van der Heijden de apneu tot meer dan een Leidmotief in zijn roman Kwaadschiks. In het verhaal lijdt de hoofdpersoon
Nico Dorlas aan apneu. De verteller legt een link met de adem die regelmatig stokt bij de hoofdpersoon en zijn karakter:

Persoonlijk concludeerde Dorlas dat er een verband moest bestaan tussen de dwang zijn adem in te houden en zijn geheime behoefte aan wellustig stilzwijgen, aan langdurig stommetje spelen. En dat terwijl jusit het chronische zuurstoftekort voor de gruwelijkste stemmingswisselingen zorgde, met alle verbale en fysieke uitbarstingen van dien. Dorlas ontdekte dat hij de vleesgeworden vicieuze cirkel was, een uit zichzelf voortrollend rad omstuwd door aasvliegen. (163)

Hij krijgt hiervoor een beademingsapparaat met een bijbehorend masker, een CPAP. Het bedrijf RescAirdat het levert, draagt als logo een zeepaardje. Het verwijst naar de omgekeerde stofzuiger, die lucht blaast in plaats van zuigt.

Het verandert in een steeds groter en tragischer voorwerp, waarbij Nico Dorlas het masker ook gebruikt om zich achter te verschuilen. Het wordt steeds extremer in dit boek van Van der Heijden. Het apparaat meet zelfs de proporties aan van een voorwerp om mee te moorden.

Zoals hoort bij een roman van Van der Heijden, is de apneu een prachtig Leidmotief dat door het hele verhaal is verweven.

A.F.Th. van der Heijden: Kwaadschiks. Amsterdam/Antwerpen: De Bezige Bij, 2016. Romancyclus: De tandeloze tijd 6. ISBN: 978 90 234 5813 5. Prijs: € 29,95 (paperback). 1280 pagina’s.Bestel

Kwaadschiks

Hoofdpersoon van de nieuwe roman Kwaadschiks is Nico Dorlas. Hij heet niet naar Nicolaas, maar naar Nicodemus, de Farizeeër uit het nieuwe testament die Jezus ’s nachts stiekem opzoekt. Niemand mag weten dat hij de Messias bezoekt. Dat geldt wat minder voor Nico Dorlas. Hij laat zich overduidelijk overal gelden. Wel doet hij veel in het geniep en vooral ten bate van zichzelf.

Nico Dorlas werkt als creatief brein bij het gerenommeerde reclamebureau Battjes & Partners in Amstelveen. Zij hebben onder meer de beroemde leus van de bierbrouwer Heineken bedacht. Na een avond brainstormen vol drank besloot de bierbrouwer het idee op zijn naam te schrijven, maar het kan heel goed zijn dat Nico Dorlas de leus heeft bedacht.

De 47-jarige hoofdpersoon leidt aan apneu. Hij gebruikt hiervoor een speciaal apparaat ’s nachts, een CPAP-apparaat, met een bijzonder masker. Hij doet dit op om genoeg zuurstof binnen te krijgen. Zijn vrouw Desiree, onderwijzeres op een lagere school, is dan allang in een andere kamer gaan liggen. En dat komt niet alleen vanwege het gesnurk.

Het apparaat werkt als een omgekeerde stofzuiger. Het maakt de innerlijke wereld in deze bijzondere roman van A.F.Th. van der Heijden nog meer bijzonder. Nico Dorlas’ vader is namelijk handelsreiziger in stofzuigers geweest. Hiermee is de cirkel in de roman rond. De verwijzingen zijn nog niet over. Zo komt het toneelstuk Death of a Salesman van Arthur Miller regelmatig terug.

De verwijzingen houden niet op. Zo verwijst de verteller naar de film The Elephant Man uit 1980 om de angstaanjagende verschijning van het masker te benadrukken. Of naar het zeepaardje, het logo van het beademingsapparaat. Daar zie je ook een masker in. Beelden en vergelijkingen die om elkaar heen kronkelen door het hele verhaal.

Of zoals de romanheld Nico Dorlas het zelf uitdrukt: zijn ziel komt uit de kast. Hij moet doen wat hij wil en kiezen voor de liefde.

Het onopgeloste GOEDSCHIKS/KWAADSCHIKS zou voor altijd als een twee-eiige Siamese tweeling, verwikkeld in een tweekoppige burgeroorlog, blijven proberen zichzelf uit elkaar te scheuren, en Dorlas zou eroverheen struikelen, net zo lang tot hij in de half vergroeide lichaamsdelen verstrikt raakte. […] Het geheim van zijn poging tot herstel lag in de juiste mate van vernietiging. Als hij in zijn opzet slaagde, zouden de poorten naar de Domeinen opengaan. Het monster de Stem zou verslagen zijn. (743)

Hij kiest voor de variant met kwaadschiks met alle gevolgen van dien. In nog geen 24 uur voltrekt zich een heus drama voor het oog van de lezer, Nico Dorlas slaat helemaal door.

Een roman als Kwaadschiks is daarmee niet zwaar om te lezen. De intriges waaruit het verhaal is opgebouwd, geven je als lezer een spanning die misschien alleen maar bij het lezen van een thriller te evenaren is.

Bekijk mijn vlog over Kwaadschiks

A.F.Th. van der Heijden: Kwaadschiks. Amsterdam/Antwerpen: De Bezige Bij, 2016. Romancyclus: De tandeloze tijd 6. ISBN: 978 90 234 5813 5. Prijs: € 29,95 (paperback). 1280 pagina’s.Bestel

De komende dagen blog en vlog ik over dit 6e deel uit de Tandeloze tijd van A.F.Th. van der Heijden.

Bijna 1300 pagina's in 1 week

Een hele operatie zou het worden: het lezen van de nieuwe pil van A.F.Th. van der Heijden. Kwaadschiks, het 6e deel uit de cyclus De tandeloze tijd. Ik verheug me er al op sinds ik de eerste aankondiging las dat het boek zou uitkomen.

Daarom reserveerde ik het boek bij de bibliotheek. Al vreesde ik dat de 3 weken leentijd te kort voor mij zou zijn. Het nieuwe boek telt immers 1280 pagina’s. Dat is een aardige leeskluif! Een flink werkje om te doen in zo’n korte tijd.

Zo begon ik op zaterdagavond nadat ik het boek had opgehaald bij de bibliotheek. Ik werd onmiddellijk meegenomen in dit verhaal. Het grijpt je meteen bij de kladden en laat je dan ook niet meer los. Je kunt je moeilijk lostrekken uit dit verhaal. Het zijn de kleine beetjes van het verhaal die prachtig gedoceerd worden.

Bijvoorbeeld op het moment dat Desy haar vriend Nico Dorlas – ‘de man met wie ik samenwoon’ – in de steek laat. Ze belt de ambulance. Zij kennen haar goed. Ze belt vaker om te vertellen over hoe Nico zich in een coma gezopen had of het – meestal daaraan verbonden – huiselijke geweld. Bij de ambulance noemen ze het vaak: ‘Een gevalletje verhaal kwijt moeten.’

Ook deze dag belt ze op. Om de ambulancebroeders te waarschuwen. Ze geeft met dit belletje een korte samenvatting van Kwaadschiks: alle stoppen slaan door bij Nico Dorlas.

‘Mevrouw Harthoorn, wat kan ik voor u doen?’ Bijna had de centralist gevraagd: ‘Is het weer zover’ Maar een dergelijke directheid, dat was tegen de instructies. ‘Mijn man… mijn vriend…’ Ze begon te huilen, of huilde steeds al. ‘De man met wie ik samenwoon… eh…’ ‘… heeft u molest aangedaan.’ ‘Nog niet. Hij kan elk moment uit z’n dak gaan.’ (195)

En dat is nog voorzichtig uitgedrukt. Nico Dorlas gaat gigantisch uit zijn dak in Kwaadschiks. Het wordt van kwaad tot erger en bewust zet Nico alles op alles in om alles stuk te maken. Of zoals de romantitel het zegt: kwaadschiks!

Daarom is het – tot mijn eigen stomme verbazing – gelukt om dit boek in 9 dagen tijd te lezen. Het verhaal is gewoon te spannend om weg te leggen. Tegelijkertijd bevat het zoveel elementen waarmee Van der Heijden in eerdere delen uit deze cyclus ook speelde.

De prachtige vergelijkingen, de beeldrijke taal en vooral de ontwikkeling van het verhaal. De opbouw is lovenswaardig. Hij weet je mee te nemen in de ontwikkeling van het verhaal. Niets is overbodig, alles hangt met alles samen. Als je ergens leest dat de hoofdpersoon een halfvolle wodka-fles in de stortbak van het toilet stopt, dan weet je dat die ooit ergens zal terugkomen. In dit geval kost het 800 pagina’s voordat je erachter komt. Maar je komt het te weten.

En dat geldt voor alles! Het draagt allemaal bij aan een ultieme leeservaring. Zo ultiem dat ik niet eens het idee heb dat ik bijna 1300 pagina’s in iets meer dan een week gelezen heb.

A.F.Th. van der Heijden: Kwaadschiks. Amsterdam/Antwerpen: De Bezige Bij, 2016. Romancyclus: De tandeloze tijd 6. ISBN: 978 90 234 5813 5. Prijs: € 29,95 (paperback). 1280 pagina’s.Bestel

De komende dagen blog en vlog ik over dit 6e deel uit de Tandeloze tijd van A.F.Th. van der Heijden.

De schurk Nico Dorlas - #50books antwoord 7

Wie is je favoriete schurk, vraagt Martha in haar boekenvraag 7 van #50books. Juist op dat moment sla ik de laatste bladzijden om van de übervette roman Kwaadschiks van A.F. Th. van der Heijden. Daar zit een gigantische schurk in. Eersteklas eikel en een gevaarlijkere persoon ken ik eigenlijk niet.

In Kwaadschiks wordt alles van kwaad tot erger. Nico Dorlas wordt in de steek gelaten door zijn vrouw Desy. Ze blijkt ook nog eens zwanger te zijn en ze wil het kind weghalen. In nog geen 24 uur verandert de hoofdpersoon van een zielige alcoholist in een monster.

Hij transformeert in de grootste schurk die ik in een boek ben tegenkomen. Het masker dat Dorlas draagt, lijkt wel op het masker dat Hannibal Lecter draagt in The Silence of the Lambs. Als hij gaat schreeuwen, verwijst de verteller ook naar de schreeuw van de schilder Munch. Het is een schreeuw van wanhoop, iets buiten hemzelf:

Als hij tekeerging tegen een vriendin kwam het hem voor dat zijn buitenproportionele geschreeuw werd voortgebracht door de wijd geopende muil van een vent die zich, onkenbaar, achter zijn brede rug verschool. Een souffleur die niet luisterde maar uit alle macht gilde, en aldus Dorlas dicteerde hoe zijn woede vorm te geven. (222)

Ondanks dat Nico Dorlas een schurk is, heeft hij ook iets sympathieks over zich. De verteller laat zien dat Nico zich misdraagt, maar dat hij ook maar een mens is. Zo sterk zelfs dat je na alles wat er gebeurd is, vindt dat de straf die hij krijgt buitenproportioneel is. Al besef je dat als hij vrij komt, de bom weer kan barsten.

Het is zo’n voorbeeld van bewustwording en vooral van een angst. Kan niet ieder mens zich zo gaan gedragen als er kortsluiting in het hoofd ontstaan?

A.F.Th. van der Heijden: Kwaadschiks. Amsterdam/Antwerpen: De Bezige Bij, 2016. Romancyclus: De tandeloze tijd 6. ISBN: 978 90 234 5813 5. Prijs: € 29,95 (paperback). 1280 pagina’s.Bestel

#50books

De leesvraag #50books is een initiatief van Peter in 2013. Martha nam het in 2014 over en in 2015 ging Peter zelf weer verder. Dit jaar neemt Martha het weer over. Vanaf de eerste vraag doe ik regelmatig mee. Naar overzicht van alle vragen.

Naar welk boek kijk jij uit? - #50books vraag 40

Het najaar en het voorjaar zijn de momenten waarin de meeste boeken verschijnen. Dit najaar komt er een heel bijzonder boek uit. Het 6e deel in A.F.Th. van der Heijdens reeks De tandeloze tijd met de titel Kwaadschiks. Het boek zou al vorig jaar uitkomen, maar is onderbroken door een roman die er tussendoor kwam, de historische roman De Ochtendgave.

Het is een boek waar elke liefhebber van Van der Heijden en de reeks De tandeloze tijd reikhalzend naar uitkijkt. Hoe vergaat het de personages van de eerdere boeken. Het lijkt ook uit te komen in een mooie menging van personages uit de eerdere delen.

Ik kijk vooral uit naar de nieuwe verhalen met nieuwe personages die aansluiten bij het eerdere, grotere verhaal. Zoiets is echt iets om naar uit te kijken.

Bij de ‘Harry Potter’-koorts in de jaren rond de millenniumwisseling stonden de fans op de dag van uitgave klaar bij de ingang van de boekwinkel. Boekhandelaren speelden hierop in door middernacht open te gaan en met een speciaal feestje de nieuwe uitgave te omlijsten.

Bij Van der Heijden zal dit waarschijnlijk niet gebeuren. Het is nog maar de vraag of november echt gehaald wordt. Vorig jaar werd het een paar weken voor het boek uit zou komen, uitgesteld.

Dat brengt mij bij de boekenvraag van deze week:
Naar welk boek kijk jij reikhalzend uit?

Blog mee over #50boeken

Schrijf een blog over de vraag van vandaag en laat hieronder in de reactie een linkje naar je site staan. Heb je zelf een idee voor een vraag? Ze zijn van harte welkom. Mail gerust een vraag of stel hem in via het contactformulier.

#50books

De leesvraag #50books is een initiatief van Peter in 2013. Martha nam het in 2014 over en in 2015 ging Peter zelf weer verder. Vanaf de eerste vraag doe ik regelmatig mee. Naar overzicht van alle vragen.

Vingerafdruk van God

De vergelijkingen die A.F.Th. van der Heijden maakt, zijn soms buitengewoon treffend gevonden. Zoals de vergelijking die de verteller maakt in Advocaat van de hanen van de stad Amsterdam:

De structuur van Amsterdam was die van een vingerafdruk, even labyrintisch en even onverwisselbaar. Eens per jaar raakte Quispel zielsgelukkig verdwaald in wat hij beschouwde als de vingerafdruk van God zelf. (188)

Inderdaad, gezien van bovenaf lijkt het stadsplan met de half cirkelvormige grachten op een vingerafdruk. Het labyrint waarin je verdwaalt raakt. De hoofdpersoon Ernst Quispel raakt de weg helemaal kwijt in het mathematische wonder van de stad. De verteller verwijst naar alle mogelijke meetkundige figuren als vierkanten, rechthoeken, ruiten en trapeziums.

Onder invloed van drank, trekt de hoofdpersoon deze cirkels in de stad die hij vergelijkt met de vingerafdruk van God. Het verwoordt het dwalen van de hoofdpersoon die helemaal de weg kwijt is en van het pad af raakt. Een prachtige metafoor waarbij de verteller zijn vingerafdrukken achterlaat in het verhaal.

A.F.Th van der Heijden: Advocaat van de hanen. De tandeloze tijd 4. Amsterdam: Querido, 1998 [1e druk 1990]. ISBN: 90 214 6690 2. 574 pagina’s. Prijs: € 15,00.Bestel

De kat op de telefoon

Bij het lezen van Advocaat van de hanen vallen mij meteen weer die heerlijke details op die A.F.Th. van der Heijden zo mooi in zijn verhaal weet te integreren. Zoals de lapjespoes die een plekje op het kantoor van advocaat Ernst Quispel heeft gevonden naast de telefoon:

De lapjeskat van de bovenburen had in Quispels kantoor haar vaste plek in een postmandje.Het stond onder een bureaulamp die sterker en dus warmer was dan die op de andere bureaus, met als enig nadeel dat het zich vlak naast de telefoon bevond, waarvan zij het gerinkel verafschuwde. De kat had geleerd met een flinke tik tegen de hoorn, waarmee die een kleine centimeter van de haak werd gelicht, het wrede apparaat het zwijgen kon opleggen. Het had Quispel al heel wat zakelijk aantrekkelijke telefoontjes gekost, en een boel ongeloofwaardige uitleg aan de meer vasthoudenden. (47/48)

Ik kan ongelooflijk genieten van zo’n passage waarbij de verteller dit soort niet direct ter zake doende informatie geeft. Dit kleurt het verhaal en maakt het zo memorabel. Ook omdat je weet dat dit element ongetwijfeld terugkomt in het verhaal.

Dat geldt hier zeker ook omdat Van der Heijden het mooi vermengt met de kater van de hoofdpersoon. De hoofdpijn slaat toe, de schok van Ernst Quispel komt overeen met de schok van de lapjeskat onder de bureaulamp.

Als de telefoon iets voor achten is gegaan, de kat de hoorn opwipt en pas tegen kantoortijd (9 uur) de telefoon weer rinkelt, slaat de kat juist niet toe. Het is de heer Noppen aan de andere kant van de lijn, die de advocaat van de hanen vraagt om raad. Zijn zoon is op raadselachtige wijze om het leven gekomen in een politiecel en nu wil de politie hem zo snel mogelijk begraven.

Het verhaal is begonnen, al heeft de kat het proberen te verhinderen.

A.F.Th van der Heijden: Advocaat van de hanen. De tandeloze tijd 4. Amsterdam: Querido, 1998 [1e druk 1990]. ISBN: 90 214 6690 2. 574 pagina’s. Prijs: € 15,00.Bestel

Drankprobleem

De roman Advocaat van de hanen leest als een heuse detective. Daarbij zit de roman ook literair gezien buitengewoon vernuftig in elkaar. Het drankprobleem van de advocaat Ernst Quispel passeert de revue. Hoe een verslaving zijn carrière kapot maakt. Daarnaast speelt een rol hoe hij gebroken heeft met zijn familie vol advocaten en de vader die zich aan het eind ontfermd over de zoon.

Ernst Quispel heeft op alle fronten verloren. Tegelijk weet Van der Heijden op een heel bijzondere manier het verhaal van de Tandeloze tijd door deze roman te verweven. Hij heeft de controle over de eerdere delen. Daarbij wetend dat voor de lezer al deze aspecten pas later duidelijk zouden worden. Een tour de force waarbij de verteller de enorme van het verhaal helemaal onder controle heeft.

Als Advocaat van de hanen in 1990 verschijnt, moet het 3e deel nog verschijnen. Uiteindelijk komt dit deel in 2 helften in 1996 uit. Pas dan ontdekken de lezers hoe goed het 4e deel aansluit op de eerdere delen. A.F.Th. van der Heijden laat zien hoe goed hij de controle hij heeft over de vele verhaallijnen.

De alcohol speelt natuurlijk in de hele Tandeloze tijd een prominente rol. Ook dat de alcohol fataal kan zijn, zie je in de eerdere delen terug. De relatie met Zwanet Vrauwdeunt is hier samen met de advocaat. Hoe Ernst Quispel aan haar komt, blijft lange tijd onduidelijk. Zij krijgt zelfs een kind van hem, een dochter. Quispel is een periodiek alcoholist, een ‘kwartaaldrinker’ zoals hij het zelf noemt.

Eerst was er de euforie zonder drank, een euforie die zich naar buiten keerde. Pas toen hij het niet langer hield en de wereld deelgenoot wilde maken van zijn wonderbaarlijke geluk, ging hij kroegen bezoeken. Wekenlang duurde die toestand van opperste gelukzaligheid, die hij weerspiegeld zag in het zomerse humeur van de stadsbevolking. Tropisch voorjaar in Amsterdam. (252)

Aan het eind is de alcohol uitgewoed als hij het absolute dieptepunt bereikt. Dan heeft de alcohol alle lust in hem uitgedoofd. Hij heeft verloren en moet zich gewonnen geven. Het leven in de euforie is dan voorbij. Het gewone leven begint weer en hij kan er weer een paar maanden tegenaan. Het einde van Advocaat van de hanen blijkt deze levenswijze niet meer houdbaar. Ernst Quispel maakt een opmerkekijke keuze.

Dat Ernst Quispel in het 6e deel dat nog in ontwikkeling is, een plek krijgt, is onweerstaanbaar. Het maakt het verlangen naar dit deel met de veelzeggende titel Kwaadschiks alleen maar groter. Het zou vorig jaar al verschijnen, maar daar kwam de historische roman Ochtendgave eerst nog even tussendoor. Nu hopen dat dit najaar het 6e deel vande Tandeloze tijd verschijnt.

A.F.Th van der Heijden: Advocaat van de hanen. De tandeloze tijd 4. Amsterdam: Querido, 1998 [1e druk 1990]. ISBN: 90 214 6690 2. 574 pagina’s. Prijs: € 15,00.Bestel

Advocaat van de hanen

De roman Advocaat van de hanen van A.F.Th. van der Heijden staat al wat langer op mijn verlanglijstje. Zeker ook omdat hij vaak aangehaald wordt als zijn mooiste boek. Het is het 4e deel van de Tandeloze tijd. Bij verschijnen in 1990 moest het 3e deel nog verschijnen. Dat het uiteindelijk in 2 boeken in 1996 is uitgekomen, heeft de waarde van Van der Heijden als ware croniqueur alleen maar versterkt.

De advocaat van de hanen verwijst naar de hanenkammen zoals ze in de jaren 1980 het leven in de hoofdstad tot een ware hel maakten. Ze kraakten het ene na het ander pand en bij de vele ontruimingen kwam veel geweld ter sprake. De roman van Van der Heijden slaat op deze roerige periode waarbij krakers vaak ook terecht opkwamen tegen de afbraak van mooie gebouwen.

Het levert een prachtig verhaal op. De roman vertelt over Ernst Quist, de advocaat. Hij krijgt een belletje of hij als advocaat zich wil ontfermen over de zaak van de in zijn politiecel overleden kraker Kiliaan Noppen. In eerste instantie wijst hij het af, maar na wat aandringen van de ouders van de jongen, wil hij wel in actie komen.

Zo is hij bij de autopsie en houdt hij een toespraak op de begrafenis van de kraker. Dit gebeurt ’s nachts om de voorkomen dat Noppen of Dr. Nop onder de krakers tot een martelaar zou worden uitgeroepen. Het helpt niet. De kammen gaan halfstok, zoals de verteller verwoordt als hij het over de demonstratie heeft van de krakers. Ze lopen voor de trams uit:

Hadden de hanen van iemand, bij voorbeeld vader Noppen, gehoord hoe hun Dr. Nop erbij lag in het mortuarium? Net als hij droegen ze allemaal hun kam halfstok: zonder stijfsel of suikerwater slierde het haar over het kale gedeelte van hun schedel. (165)

Ernst Quispel heeft meer met de zaak te maken heeft dan hij zou willen. Dat komt de lezer langzaamaan gedurende het verhaal te weten. Daarbij speelt de verteller met weten en niet weten. Want alle hoofdpersonen weten een deel van het raadsel en daarmee ontvouwt zich het verhaal op een heel treffende wijze. Het is ook een spel met de tijd, waarmee Van der Heijden bewijst dat hij een meesterverteller is.

A.F.Th van der Heijden: Advocaat van de hanen. De tandeloze tijd 4. Amsterdam: Querido, 1998 [1e druk 1990]. ISBN: 90 214 6690 2. 574 pagina’s. Prijs: € 15,00.Bestel

Binge reading - #50books vraag 29

Een opmerkelijk tweetje las ik gisteren van Gerhard Hormann:

In het nieuwe boek van @jndkgrf komt de term “binge-reading” voor. Dat doe ik nu met #thomasverbogt en @Dijkshoorn. pic.twitter.com/75ncNZpc5p

— Gerhard Hormann (@Gerhardhormann) July 14, 2016

De term ‘bing reading’ refereert naar ‘bing watching’ waarbij een hele serie in 1 keer achter elkaar wordt bekeken. De kijkers krijgen er vierkante ogen van, maar volgens nu.nl zouden 4 van de 10 televisiekijkers doen aan ‘bing watching’ of ‘bing viewing’.

Hoe zit het met ‘binge reading’? Het wordt niet alleen in het boek van Jan Dijkgraaf genoemd, maar geldt als een fenomeen waar vooral jong volwassenen zich aan schijnen over te geven. Net als bij het kijken naar televisieseries schijnen ze in 1 keer een hele boekenserie in 1 ruk uit te lezen.

Ik heb het ook wel gehad bij een paar boekenseries. Zo las ik Voskuils boekenreeks van Het bureau in 1 zomer uit. In het eerste jaar van mijn studie was ik zo gek op de Tandeloze tijd van A.F.Th. van der Heijden dat mijn studie eronder leed. Ik las het ene na het andere deel en begon bijna aan de zojuist verschenen 2 3e delen. Gelukkig pakte ik het net op tijd weer op.

Ik merk het ook bij het lezen van het oeuvre van 1 schrijver. Dan heb ik de onbedwingbare neiging om alles te gaan lezen. Ik heb alle romans van P.A. Daum in een paar weken achter elkaar gelezen. Zo las ik al een groot gedeelte van de boeken die Jan Wolkers schreef en werk ik ook de boeken van Paul Theroux af. Gelukkig doe ik het wel kalm aan. Het moet wel leuk blijven.

Dat brengt mij bij de 29e boekenvraag:
Heb jij ook weleens aan binge reading gedaan?

Hoe zit dat bij jou? Heb je weleens in een paar weken achter elkaar het hele oeuvre van een schrijver gelezen? Of waagde je in een heel korte tijd aan een hele serie?

Ik ben erg benieuwd naar jullie antwoorden.

Blog mee over #50boeken

Schrijf een blog over de vraag van vandaag en laat hieronder in de reactie een linkje naar je site staan. Heb je zelf een idee voor een vraag? Ze zijn van harte welkom. Mail gerust een vraag of stel hem in via het contactformulier.

#50books

De leesvraag #50books is een initiatief van Peter in 2013. Martha nam het in 2014 over en in 2015 ging Peter zelf weer verder. Vanaf de eerste vraag doe ik regelmatig mee. Naar overzicht van alle vragen.

Hoe bepaal jij welk boek je leest? - #50books vraag 24

En ineens zit ik daar met Advocaat van de hanen van Van der Heijden op schoot. Hoe ik op het idee kwam: ik wil het boek al jaren lezen, maar het komt er steeds niet van. Ik wil ook goed op de hoogte blijven van wat er allemaal aan nieuwe boeken verschijnt, waarmee de boeken die ik eigenlijk zou willen lezen vaak blijven liggen.

Ik kwam op het idee om dit boek eens ter hand te nemen nadat ik De helleveeg las en Inge enthousiast aan het oeuvre van Van der Heijden begon. Het stimuleerde mij om de reeks op te pakken. Ik las de eerste delen na het college 20e-eeuwse literatuur in de propedeuse van mijn studie. De slag om de Blauwbrug maakte mij zo nieuwsgierig naar het vervolg dat ik de eerste 2 delen in 1 ruk uitlas. Daarna leed mijn studie teveel onder al dat gelees, zodat ik de rest niet meer durfde te lezen.

Mijn leesagenda wordt sterk bepaald door allerlei verplichtingen die ik heb om te schrijven voor mijn blog. Zo las ik <i>Brieven uit Genua van Ilja Leonard Pfeijffer omdat ik er deze maand mee in het tijdschrift Flow sta. Het nieuwe reisverhaal van Paul Theroux Het diepe Zuiden vroeg ook om een bespreking. Net als de boeken die ik lees voor de blogleesclub Een perfecte dag voor literatuur.

Dat brengt mij bij de boekenvraag voor vandaag.
Hoe bepaal jij wat je leest?

Heb je een leesroute die van boek naar boek hobbelt? Kom je een boek tegen in de boekwinkel, op de leesplank van de bibliotheek of raadt iemand jou een boek aan? Wat doe jij om te bepalen wat je leest of pak je gewoon ergens een willekeurig boek vandaan?

Ik ben heel nieuwsgierig naar jullie antwoorden.

Blog mee over #50boeken

Schrijf een blog over de vraag van vandaag en laat hieronder in de reactie een linkje naar je site staan. Heb je zelf een idee voor een vraag? Ze zijn van harte welkom. Mail gerust een vraag of stel hem in via het contactformulier.

#50books

De leesvraag #50books is een initiatief van Peter in 2013. Martha nam het in 2014 over en in 2015 ging Peter zelf weer verder. Vanaf de eerste vraag doe ik regelmatig mee. Naar overzicht van alle vragen.

Chicklit, kookboek of historische roman - #50books antwoorden vraag 22

Dichters die een roman schrijven, romanciers die ineens op de proppen komen met een dichtbundel. Het bestaat allemaal en veel lezers dromen van zo´n zet van hun favoriete schrijver. Het zijn de antwoorden op de 22e boekenvraag: Welke schrijver of schrijfster zie jij het liefst zijn of haar boekje te buiten gaan?

Kookboek of chicklit?

Het levert weer mooie antwoorden op, waarvan het voorstel voor chicklit door Maarten ’t Hart misschien wel de opvallendste is of een bundel light verse zoals Jannie voorstelt. Wat van een kookboek van Adriaan van Dis met heerlijke Zuid-Afrikaanse recepten? Het kan geen kwaad als een schrijver gewoon eens iets heel anders gaat doen.

Historische roman

Ik had mij laatst ook laten verrassen door de historische roman van A.F.Th. van der Heijden: Ochtendgave. Ik genoot van hoe ik onze tijd teruglas in het spel met de tijd, maar de verwevenheid van de historische feiten in een bijna hedendaags verhaal hebben mij heel erg getroffen.

Slauerhoff in hedendaagse stijl

De wens van Niek is net zo mooi. Hoe zou het zijn als je een verhaal van Slauerhoff zou lezen in de stijl van onze hedendaagse schrijvers. Het zou een bijzonder verhaal worden, denk ik. Net als de erotische bundels en verhalen, die ze noemt in haar blog van schrijvers die een andere, schaamtevolle kant van zichzelf lieten zien.

Onwennige critici

Martha stort zich op de schrijvers die al hun boekje te buiten zijn gegaan. Ze wijst op de critici die vaak onwennig zijn. Zoals bij de thriller van J.K. Rowling The Casual vacancy of Stephen Kings roman Misery waarmee hij de horrorkritiek op het verkeerde been zet. De weg die Marek van der Jagt zet, verschilt niet veel van het andere werk van zijn schepper Arnon Grunberg, maar hij zette daarmee wel de hele literaire wereld op het verkeerde been.

Een literaire Fernanda?

In de vraag van Tessa over chicklit van John Irving staan al nog een paar suggesties, net als in de reacties onder haar post. Karin Slaughter met een liefdesroman of Fantasyverhaal van Hanna Bervoets? Wat dat je van een literaire roman van José Fernanda of Mel Wallis de Vries met een thriller voor volwassenen?

Suggesties waarvan ik hoop dat een paar schrijvers ze lezen en op een idee brengt.

Lees morgen de nieuwe boekenvraag.

#50books

De leesvraag #50books is een initiatief van Peter in 2013. Martha nam het in 2014 over en in 2015 ging Peter zelf weer verder. Vanaf de eerste vraag doe ik regelmatig mee. Naar overzicht van alle vragen.

Buiten het boekje gaan - #50books vraag 22

De schrijver Willem Frederik Hermans heeft 4 thrillers geschreven onder het pseudoniem Fjodor Klondyke. Het geheim is verklapt door Jan Kuijper in zijn boek Populaire literatuur in 1974. Kort na deze bekendmaking is menig Hermansliefhebber deze boekjes gaan verzamelen. Weinig van dit soort boekjes zijn zoveel waard als deze.

Fjodor Klondyke

Hermans heeft deze kleine boekjes aan het einde van de oorlog geschreven, in geldnood verkerend en vol verveling. Hij verdient er 300 gulden per boekje aan. Nu wordt er per boek veel meer dan dit bedrag betaald. Zo vind ik De demon van Ivoor voor 400 euro op boekwinkeltjes.nl.

Doodverf

Van andere schrijvers is ook bekend dat ze hun genre weleens te buiten gaan. A.F.Th. van der Heijden verzamelde alle spannende scenes rond de ‘gipsmoord’ uit zijn reeks De tandeloze tijd in de thriller Doodverf. Het levert een voor Van der Heijden buitengewoon spannend boek op.

Mijn verlustiging

Een andere held is Willem Bilderdijk. Hij schrijft in zijn jonge jaren de erotisch getinte dichtbundel Mijn verlustiging. Een dichter die zich waagt aan deze bundel. Hij komt er tijdens zijn leven niet echt voor uit, een jeugdzonde van de held van de gereformeerde in Nederland.

Buiten het boekje

Schrijvers gaan dus weleens te buiten aan hun eigen genre. Deze week komt de boekenvraag van Tessa Heitmeijer. Ze stelt ze hem op haar eigen blog, maar we doen hier mee met deze vraag:

Welke schrijver of schrijfster zie jij het liefst zijn of haar boekje te buiten gaan?

Ik ben benieuwd naar jullie antwoorden.

Blog mee over #50boeken

Schrijf een blog over de vraag van vandaag en laat hieronder in de reactie een linkje naar je site staan. Heb je zelf een idee voor een vraag? Ze zijn van harte welkom. Mail gerust een vraag of stel hem in via het contactformulier.

#50books

De leesvraag #50books is een initiatief van Peter in 2013. Martha nam het in 2014 over en in 2015 ging Peter zelf weer verder. Vanaf de eerste vraag doe ik regelmatig mee. Naar overzicht van alle vragen.

Koelewijn

Van der Heijden weet soms de werkelijkheid buitengewoon krachtig in zijn romans binnen te halen. Albert Egberts’ verhaal over tante Tiny speelt in het Zuiden. Geldrop, zijn geboorteplaats en natuurlijk ook de woonplaats van Tiny en Koos, Breda.

Een apart verhaal is het verhaal waarbij tante Tiny door haar oudere zus ‘geholpen’ wordt. Ze gaan naar Koelewijn in Eindhoven. Zijn moeder vertelt het pas als ze op haar sterfbed ligt en de verteller Albert Egberts denkt aan ‘koele wijn’:

[T]ot ik begreep dat ze de naam van de viswinkel bedoelde, waarboven zich de praktijk van haar uitverkoren mevrouw bevond: Koelewijn, in het Eindhovense stadsdeel Stratum. In later jaren nam oom Hasje me er wel eens mee naartoe. Hij was bevriend met de zoon des huizes, die net een Nederlandse rock-‘n-rollhit had met Kom van dat dak af, waarop de oom van een klasgenootje van me saxofoon speelde. (184)

Hier weet Van der Heijden de ‘echte’ geschiedenis in zijn roman naar binnen te halen. Ik vind dat altijd geweldig. Ook omdat dit in het verhaal zo mooi aansluit bij het verhaal zelf. Peter Koelewijn dringt hier in het verhaal, waarmee het verhaal bijna een geschiedenis van ons allemaal wordt. Dat is echt heel krachtig.

Verderop in de roman, refereert de verteller naar Koelewijn en de vishandel zoals alleen maar kan in een roman van Van der Heijden. Albert Egberts noemt het een flinke dosis haat, gekweekt in een engeltjesfabriek boven de viswinkel van Koelewijn.

Zo sluit het persoonlijke verhaal van Albert Egberts tante Tientje mooi aan op een aspect uit het Eindhoven van de jaren ’50. Iets dat overal terugkomt in het werk van A.F.Th. van der Heijden, met name in de romancylus De tandeloze tijd.

A.F.Th. van der Heijden: De helleveeg. Amsterdam: De Bezige Bij, 2013. ISBN: 978 90 234 8391 5 7. 240 pagina’s. Prijs: € 15,00. Bestel

Treintjes

Als Albert Egberts’ grootvader in de roman De helleveeg van A.F.Th. van der Heijden met pensioen gaat, krijgt hij van zijn kinderen een plaat hardboard en meters nieuwe rails om te gebruiken voor de uitbreiding van het Märklin-spoorwegnet. Zo zou de trein dadelijk door eeh heus Zwitsers berglandschap rijden met boomrijke dalen en bemoste rotspartijen.

Zijn tante Tiny dreigt het verjaardagsfeest te verstoren zoals ze dat weleens deed, maar het loopt allemaal met een sisser af. De hardboard voor de trein verdwijnt in de schuur. Opa heeft eerst een ander project in de maak, de bouw van Het Monument.

Op een rond plateau moest een kleine, uit hout en gips te vervaardigen obelisk verrijzen, geflankeerd door vier gefiguurzaagde lepelaars, die allemaal met hun snavel omhoog wezen naar een gouden bal op de top van de zuil. (84)

Opa wilde het ding afhebben bij zijn robijnen huwelijk. De ruim 3 jaar die hij daarvoor heeft, mislukt. Net als dat Tiny’s terreur op dit feest wel toeslaat. Ze jengelt hier en neemt op haar manier wraak op haar ouders.

Iets dat in veel families ongetwijfeld herkenbaar is, situaties op feestjes die wat minder leuk zijn dan het feestje moest worden. De helleveeg Tiny is er een meester in, laat Albert Egberts in het verhaal over zijn tante doorschemeren.

Het Zwitserse treinlandschap zal er nooit komen. Het staat symbool voor het pensioen dat anders loopt van verwacht. De vermeende zee van tijd, slaat om in een gebrek aan tijd om de grote knutselprojecten te kunnen voltooien.

Het zijn net echte mensen, de personages in de romans van A.F.Th. van der Heijden.

A.F.Th. van der Heijden: De helleveeg. Amsterdam: De Bezige Bij, 2013. ISBN: 978 90 234 8391 5 7. 240 pagina’s. Prijs: € 15,00. Bestel

Oom Koos

De roman De helleveeg van A.F.Th. van der Heijden draait vooral om de mannen in het leven van Tiny. Hoe een verloofde weggaat omdat ze onvruchtbaar zou zijn en hoe op haar bruiloft haar nieuwe echtgenoot dit ter ore komt. Het feest is meteen afgelopen en de huwelijksreis gecanceled.

De bijzondere relatie met haar echtgenoot Koos beschrijft de verteller prachtig als ze op haar sterfbed ligt. Haar man Koos zwaait naar haar terwijl ze door een beroerte niets kan zeggen.

Nu kwam het ergste. Aan de opgeheven arm opende zich de hand, en Koos begon naar Tiny te wuiven. Niet wapperend, met snelle haaltjes, maar langzaam door de lucht vegend, zoals je iemand op een zich verwijderende boot vanaf de kade uitzwaait. En niet zomaar even, nee, traag en langdurig – zoals de koningin en Sinterklaas, eenmaal aan het wuiven, niet van ophouden wisten. (234)

Op zijn vraag waarom zijn oom dit doet, antwoordt oom Koos dat hij het doet om haar bij de les te houden. Ze mag niet wegzakken van hem. In de toespraak bij haar begrafenis refereert de verteller prachtig naar het leven van Tientje Poets, maar hij verzwijgt evenveel. Daarmee lijkt de proloog van deze roman veel meer op de toespraak die Albert Egberts bij de begrafenis had moeten voordragen.

A.F.Th. van der Heijden: De helleveeg. Amsterdam: De Bezige Bij, 2013. ISBN: 978 90 234 8391 5 7. 240 pagina’s. Prijs: € 15,00. Bestel

De helleveeg

In het 5e deel van de Tandeloze tijd van A.F.Th. van der Heijden, De helleveeg komt een persoon die in de eerdere delen een kleine rol vervulde. Het is de tante van Albert Egberts, tante Tiny, de zus van zijn moeder. De geschiedenis van zijn tante met de bijnaam Tientje Poets, een heuse helleveeg, wordt in dit boek behandeld.

Gedurende de roman komt het verhaal van deze bijzondere tante naar voren. Het is de geschiedenis van een vrouw die geen kinderen heeft en leidt aan smetvrees. Geen huis is schoon genoeg. Ze loopt met een helgele stofdoek in haar jaszak om overal waar ze komt vliegensvlug een terloopse veeg over de armleuningen van het meubilair te geven.

Het is een prachtig verhaal vol herinneringen aan een vervlogen tijd. De helleveeg geeft een heel eigen beeld van een periode. De verteller Albert Egberts belicht in deze roman de geschiedenis van het gezin van zijn moeder. Het is een intrigerend verhaal waarin bepaalde dingen onder de tafel geveegd worden, met alle gevolgen van dien.

Het zijn schokkende gebeurtenissen rond seksualiteit en misbruik. De misbruikten staan hierbij in het nadeel. Het gaat om een man die de verteller al veel eerder aanhaalt. De vader van een vriendinnetje in de buurt, die Albert Egberts moeder al wil misbruiken, maar zij slaat van zich af. Ze spreekt hier met niemand over, vooral haar ouders niet:

‘Duizend keer liever een beetje aangerand te worden door Nico van Dartel dan erover praten tegen mijn ouwelui. Alles moest altijd met de mantel der naastenliefde bedekt worden, ook al maakten ze je eigen kind voor de rest van d’r leven diep ongelukkig.’ (73)

Her verhaal gaat hier in eerste instantie vooral niet over. De hoofdpersoon van de Tandeloze tijd verhaalt vooral over zijn bijzondere relatie met zijn tante. Ze is jonger dan zijn moeder en ze lijkt wel de eerste vrouw te zijn op wie hij verliefd wordt. Tiny staat daarmee symbool voor de jgugdige onschuld. Ze geeft hem zelfs seksuele voorlichting.

De herinnering aan die onschuldige momenten winden hem later vooral op. Van der Heijden weet in zijn roman op een buitengewoon knappe manier alle dingen die hij als klein kind ziet, als hij ouder is te laten duiden. Het verhaal van zijn tante komt pas veel later aan het licht. Dan komt de echte helleveeg aan het licht, een vrouw met rouwrandjes onder haar nagels.

A.F.Th. van der Heijden: De helleveeg. Amsterdam: De Bezige Bij, 2013. ISBN: 978 90 234 8391 5 7. 240 pagina’s. Prijs: € 15,00. Bestel