Rembrandt of een ladenkast

Interessant verhaal gisteren bij EenVandaag over het schilderij Jan Six (1618-1700) van Rembrandt. Dit wereldberoemd schilderij is nog altijd in particulier bezit. Sterker nog: het is nog altijd in bezit van de familie Six. Jan Six X, de huidige eigenaar van het schilderij, werd geïnterviewd. Het schilderij staat met alle andere schilderijen van familieleden opgesteld in het huis aan de Amstel. Jan Six X woont er ook. Jan Six 0 was burgemeester van Amsterdam in de Gouden Eeuw. Afgelopen weekend stond de huidige burgemeester precies zo geposeerd op een foto in het maandblad M van NRC Handelsblad. Of hij hiermee gelijk staat met zijn grote voorganger, valt te betwijfelen.
Het huis wordt momenteel opgeknapt en het schilderij is in bruikleen gegeven aan het Mauritshuis. Een bijzonderheid, want vijftig jaar geleden is het schilderij voor het laatst geëxposeerd. Ergens heeft de huidige eigenaar grote moeite met het uitlenen van dit familiebezit. Het schilderij hoort thuis tussen alle andere familieleden in het huis aan de Amstel.
Mijn wetenschap over mijn voorouders reikt niet verder dan een de foto's van mijn overgrootouders. Statige plaatjes genomen bij de fotograaf, waarvoor nog echt een uitje bij hoorde. Dat gaat dus slechts vier generaties terug, maar niet meer dan tien, zoals bij Jan Six X het geval is. Enige jaloezie treft mij, maar eigenlijk is het een vals soort jaloezie. Ik heb ooit eens een jonkheer ontmoet en wil niet die verantwoordelijkheid dragen over een paar spulletjes zoals hij die draagt vanaf zijn geboorte. Die verantwoordelijkheid gaat voor Jan Six X veel verder. Hij heeft een dagtaak aan het instandhouden van het bezit van die eerdere Jannen. Dat terwijl ik slechts zorg draag over een paar schotels en een kastje van mijn grootmoeder.

Taalfouten

De lunch behandelde niet alleen Vondel en Han Pape, maar een interessanter gesprek was de opvatting over taalfouten. Ze moeten gewoon weer dingen erin stampen, zoals vroeger. Of dat de juiste oplossing is betwijfel. Dat in veel teksten spelfouten sluipen, staat buiten kijf. Een sollicitatiebrief met een spelfout leg ik terzijde, hoorde ik. 'Ja, jij doet dat, maar hoe moet dat straks. Als de slechte spellers moeten oordelen over de brieven. Zijn merken de fouten niet, maar zien de goede spelling voor fout aan.'
Het doet bijna denken aan de fout van de journalist die Wouter tegenkwam. Het ging om een taalfout, die de journalist per ongeluk goed opschreef. Mogelijk hebben we hier de eerste te pakken die goed voor fout aanziet...

Vondel en De Roskam

Eigenlijk was het enige boek dat zaterdag op mijn verlanglijstje stond, het boek van Frans-Willem Korsten over Vondel. Als ik dat zo lees, dan is het ontzettend jammer dat zijn taal zo ver van de onze staat. Daarmee komt zijn werk zo archaïsch en verheven over op de hedendaagse lezer, terwijl het zo speels en het enthousiasme overal in doorklinkt. Het boek Vondel belicht, Voorstellingen over soervereiniteit laat zien dat Vondel dichter bij ons staat, dan we vaak denken.
Enthousiast geworden door het verhaal van Korsten het gedicht 'Roskam' er maar eens bijgehaald. Het gedicht haalt de politieke huichelarij door de roskam. Draait het echt om geloof, of is er een ander doel. Hypocrisie is van alle tijden, want het speelt nog altijd. Een draaikonterige PvdA die haar kiezers niet serieus neemt en geen referendum wil, omdat een coalitiegenoot dat niet wil en ze bang voor ruzie in de tent zijn. Of het idee dat de enige die het komend jaar erop vooruit gaan, de kamerleden zijn. Het zijn allemaal zakkenvullers is niet zo'n rare gedachte, als die in je opkomt.
Pas toen ontdekte ik dat het Twentse weekblad De Roskam mogelijk een verwijzing is naar het gedicht van Vondel. De Roskam is het halfzacht eitje van de Twentenaar en oude stadsgenoot Han Pape uit Almelo. Vanmiddag tijdens de lunch kwam zijn weekblad even ter sprake. Ik heb het blad nooit zo bijzonder gevonden en heb mij er altijd over verwonderd dat het blad kan voortbestaan met hooguit enige duizenden abonnees. De abonnees zijn volgens mij voornamelijk knorrepotten. Mogelijk dezelfde knorrepotten die Vondel lezen, maar dan omdat die zo lekker archaïsch overkomt.

Een levend schilderij

Mijn allerliefste zusje gaf Doris voor haar tweede verjaardag een vis cadeau. Een sluierstaart in een zakje, die even later voorzichtig zwom in de ronde kom. We kochten de volgende dag een vriendje voor het dier, want alleen is zo zielig. Binnen een uur hapten de twee vissen aan het wateroppervlak. Zuurstoftekort. De oplossing: een aquarium van dertig liter met een geavanceerd filter.

Het verhaal gaat verder. Er kwam nog een visje bij en om zeker te zijn van nog meer zuurstof plaatsten we nog een bubbeltjesapparaat in het veel te kleine apparaat. Kleine vissen worden groot. Zo bleek snel dat de maten van het aquarium niet toereikend genoeg waren voor de groei van deze dieren. We speurden op internet, kwamen in echte aquariumwinkels die de grote aquaria uit de dierentuin nabootsten: clownvisjes en andere indrukwekkende soorten uit het koraal.

Eigenlijk wilden we een groter aquarium, 60 liter of 80 liter, maar ergens kwam het er niet van. Een kennis bood een aquarium aan, compleet met de inhoud: guppy's, neontetra, een meervalletje en drie oranje algeneters. Vanmiddag hebben we ze opgehaald. De dieren gingen gewoon met een bodempje water mee in de kofferbak.

Nu zitten de vele dieren in ons kleine aquarium, de drie sluierstaartjes met de guppy's in de vissenkom met de luchtbubbels. Morgen gaat Inge naar de grote vissenwinkel in Hilversum om de sluierstaartjes in te ruilen en dan begint het echte aquariumleven, opgebouwd volgens een doordacht plan met kleine garnaaltjes en andere lieverdjes, niet te groot en geschikt voor ons grote aquarium. Hoe je van het een in het ander rolt.

En Doris? Een vis is voor haar een vis. Een sluierstaart is net zo leuk als een guppy. Of er nu een meerval of een schooltje neontetra's in het water zwemmen. Voor haar maakt het allemaal weinig uit. Alleen wij vinden het zielig dat die dieren in een te klein aquarium zwemmen en zoeken naar mooi watertje in de kamer. Net zoals de kennis zei toen we wegreden met het dunne laagje water: het is best mooi, een levend schilderij, dat is het.

Krijg de Vinkspin

Een parodie op Spinvis stelde het voor. Gisteravond zag ik Koefnoen waarin Owen Schumacher de Nieuwegeinse zolderkamerartiest imiteerde. Een clip met schimmige beelden en een bekrulde artiest. Met grappige taalspelletjes over mij in mei en het geloof in jezelf.
Toch kwam het gebeuren uitermate flauw op mij over. De wereld van Spinvis is zo specifiek, dat zelfs een parodie misplaatst klinkt. Spinvis is zo eigen, hij valt niet te imiteren en iedere poging vormt een aanval op zijn geheimzinnige wereld.
Eén voordeel: gisteravond voor het slapen gaan neuriede ik al 'wespen op de appeltaart'. Een geweldig liedje. Een parodie hierop zou alleen de parodie bespottelijk maken. Een onovertroffen liedje.
Kijk voor teksten en filmpje op Spindievis.nl.

Pinnen

Denk je dat niemand, je pincode ziet, maar vanuit de snackbar boven kun je gewoon zien welke code iemand in het apparaat toetst. Het pinautomaat bij de Albert Heijn in Almere stad stond vorige week in de Almere Vandaag. Van bovenaf gefotografeerd zag je een man zijn code intoetsen. Zijn vinger lag bij de '4' en de verslaggever schreef de pincode erbij die hij had zien intoetsen. Vlak achter de man stond een parasol. Als je nu die parasol iets naar achteren schuift, ziet niemand het, dacht ik.
Het krantenbericht was genoeg waarschuwing voor de Albert Heijn om het ding te verplaatsen. Nu staat het op een andere plek, maar ik ben er nog niet zeker van dat niemand mijn code ziet. Want ik heb het gevoel dat vanaf de trap bij de ingang nog veel te zien is. Opgelet voor mensen met verrekijkers dus...

Je boeken of je leven

Een open dag bij uitgeverij Verloren trok mij vandaag naar Hilversum. Ik ging alleen, want de rest lag met griep op bed. De uitgeverij is gehuisvest in een kerk. Ik moest flink wat trappen bestijgen om hogerop te komen bij het summum van de dag: wat een prachtige uitgaven lagen daar uitgestald op de kramen. Ik zag de beroemde en vooral dure delen met uitgaven van al die Middelnederlandse handschriften: namen als het Comburgse handschrift en het Geraardsbergse handschrift. Van het laatste kocht ik tijdens mijn studie de peperdure uitgave, maar wat zien al die andere boeken van die serie er mooi uit.

Ik verliet de uitgeverij met drie boeken en kreeg daarbij een alleraardigst geschenk (natuurlijk ook een boek) cadeau. De tocht ging langs de grote verleiding. Zoals een hoerenloper moeilijk de rode zone kan passeren, zonder er toch doorheen te lopen, zo zwaar is het voor mij om De Slegte voorbij te treden. Gelukkig hebben we er geen één in Almere, net als antiquariaatjes. Daarom dook ik vandaag de gele winkel binnen. De hoerenloper zal waarschijnlijk na wat rondjes zijn keuze maken. Mijn handen gleden over de boekenruggen, pakten de boeken uiteindelijk en verzamelden een stapel. Ik was nu echt verloren.

Het begon met een allerliefst boek voor Doris, Vijf verhalen voor jonge haasjes van Max Veldhuis. Het eerste excuus was er. Daarna zag ik ineens de biografie van P.J. Veth, een heiligenboek van Ludo Jongen, Donna Tart, een boek over Multatuli en als een geschenk voor Inge (tweede excuus, de overwintering op Nova Zembla). Een hele stapel boeken, waarvan Alberto Manguels Dagboek van een lezer de uiteindelijke reden is om mijn weblog weer op te pikken. Want het voordeel van internet: je kunt nu reageren en al je ideëen en andere denkbeelden publiceren. Hier reageert dus een lezer. Een lezer die schrijft.

Maar is er niet veel meer dan boeken? Ik heb een vrouw, een dochter en een teckel, om nog te zwijgen over het eigen huis. Dan moet ik mijzelf zoveel vrijheid gunnen door niet alleen over boeken te schrijven, maar over leven. Vandaar een nieuwe naam voor de oude blog die ik vorig jaar al startte: Hendrik-Jan leeft, leest en schrijft... Welkom. Voor de echte recensies is daar natuurlijk Litnet, binnenkort met een verhaal over Komrij's Kakafonie.

Golvenbreker-obsessie

Al een paar jaar pluis ik wekelijks de televisiegids uit op zoek naar de golvenbreker. De titel Breaking the Waves is een obsessie als ik de gids opensla. De obsessie voor de film van Lars van Trier is na zondag ten einde: dan is de film te zien op Nederland 2 om 23.30 uur. Mijn docent literatuurwetenschap wees mij op deze film bij een college over de relatie van literatuurwetenschap met andere disciplines als film en muziek.

Ik kon de film helaas niet zien in de collegeperiode en las er alleen wat over. Pas veel later zag ik de film tijdens een van mijn doorwaakte nachten als nachtportier bij de dak- en thuislozen. Het was in het Duits nagesynchroniseerd en ik liep tussentijds mijn hondenwachten. Het einde van de film met veel klokgelui kwam me dan ook heel vreemd voor. Toch liet de film een ontroerende indruk achter.

Het zwaar-religieuze van de eilandbewoners en tegelijkertijd was de hoofdpersoon de enige die echt geloofde. Een film die dicht bij mijn geschiedenis aansloot, dat zag ik wel. Nog weer een jaar later was hij dan op de Nederlandse televisie. Ik was bij mijn ouders, we namen de film op en bekeken hem de volgende dag. Helaas mistten de laatste tien minuten, terwijl dat gedeelte van de film allesbepalend is. Ik moest het einde, die me nu pas duidelijk werd, uitleggen aan mijn ouders. Maar het einde is niet uit te leggen, zeker als de klokken nagesynchroniseerd zijn.

Sindsdien is de film die ik nooit helemaal gezien heb, mijn lievelingsfilm. Zondag weet ik dat ik echt gelijk heb. Het is een film over religie, onvoorwaardelijke liefde, miscommunicatie en geloof. Alles aan grote thema’s die bij iedere film in een groot cliché verzanden, behalve hier. De film wordt uitgezonden als keuze van zomergast Betine Vriesekoop. Ik ben benieuwd naar haar motivatie achter haar keuze. Het is jammer dat Joris Luijendijk weer de interviewserie doet.

Ik vond hem vorig jaar tegenvallen. Hij kon erg drammen. Vaak leek het meer dat hij de gast iets wilde laten zeggen dat hij wilde horen, dan dat hij zijn gast echt iets liet vertellen. Je alleen de gast kritisch lastig vallen als hij zich tegenspreekt of oude stokpaardjes van stal haalt. Joris doet dat niet. In het interview met Leon de Winter bijvoorbeeld plaatste hij zijn mening boven het verhaal van De Winter. Iets dat bij een programma als zomergasten echt niet mag.

Maar zondag niet getreurd, alles komt goed met de film Breaking the Waves, wat Joris en Betine er ook van vinden… Nu alleen hopen dat iedereen van het koninklijk huis blijft leven tot maandag, aanslagen (waar ook ter wereld) nog even worden uitgesteld en de sport niet uitloopt. Anders blijf ik na zondag met een obsessie zitten.

Deze blog is eerder op Hyves gepubliceerd

Milieuonvriendelijk milieuvriendelijk

Jarenlang sleepte ik met dozen oud papier, zakken lege flessen, stopte ik keurig het drappige koffiezakje in de groene ton en fietste ik zoveel mogelijk naar het station om mijn reis te maken. Uitgelachen werd ik, door patsers die meenden dat het allemaal onzin was. Het iets voor geitenwollen-sokken-types was en ik dat imago met dat stempel toch niet op mijn lijf geschreven wilde hebben. Dan zuchtte en kreunde ik: waar doe ik het allemaal voor.

De zure regen stoomde ondertussen op mijn kruin terwijl de auto’s tevreden knorden naast mij bij het rode stoplicht. Vaak mochten ze dan veel eerder weg dan ik. Ze reden dan treiterend toeterend weg in hun Hummers. Ik doe het niet meer, dacht ik. Tevreden fantaseerde ik op mijn fiets naar de supermarkt dat ik de auto zou pakken en het vergeten pakje margarine nonchalant naast mij op de bijrijdersstoel zou kwakken.

Zo, ik was nu geen watje meer. Al zou ik wegsjezen in een Toyota Starlet in plaats van een dikke Hummer, het idee was ongeveer hetzelfde. Ik kon het niet over mijn hart verkrijgen mijn wens ooit in vervulling te laten gaan. Daarvoor ben ik te milieuvriendelijk opgevoed. Ik scheur zelfs het oud papier los van het plastic bij een enveloppe.

Wat schetst mijn verbazing: het milieu is helemaal hot. Iedereen praat over het milieu. Dat het zo slecht gaat en dat wij hier in Nederland zullen verzuipen als we zo doorgaan. Overal klinkt het woordje milieubewust. Zo presenteerde Boeing gisteren een vliegtuig onder het kopje ‘milieuvriendelijk’.

Een hele prestatie, want het eerste milieuvriendelijke vliegtuig moet nog uitgevonden worden. Fietsen, koffiefilters in de groene ton gooien en oud papier wegbrengen, horen niet bij de nieuwe milieuactivist. De geitenwollen sokken blijven eveneens uit, de verwarming blijft namelijk bij de nieuwe activist loeien en hij kan ook gewoon drie vliegvakanties per jaar boeken.

Wat doet die nieuwe milieuactivist dan om milieuvriendelijk te zijn? Hij koopt zijn ‘CO2-schuld’ af door bomen te planten. En in plaats van dat zelf te doen, laat hij dit doen. Voor een luttel bedrag van enkele tientjes plantten anderen die honderd bomen voor die vliegreis naar de tropen en met een paar bomen erbij kan die verwarming thuis heus nog wel op 22 graden blijven, net als energieverslindende zonnebank.

Wat een huichelaars. Het is milieuonvriendelijke milieuvriendelijkheid. Doe mee aan de echte hype en verander je leven, in plaats van je leven af te kopen. Blijf gewoon thuis, trek warme geitenwollen sokken aan, duw die thermostaat omlaag en gebruik het openbaar vervoer zo vaak als mogelijk is. En er zijn alternatieven zat om op vakantie te gaan (fietsvakantie?) of uit te rusten zonder dat het één CO2-tje kost.

Bovendien: hoeveel bomen moet je kopen om de CO2-uitstoot van al die concerten van afgelopen weekend af te kopen? Heel veel. Ik denk aan vliegreizen van artiesten, energieslurpende geluidsapparatuur en televisietoestellen die de hele dag aanstaan zonder dat iemand kijkt. Milieuvriendelijkheid presenteren op een milieu-onvriendelijke manier, hoe durf je!

Deze blog verscheen eerder op hyves

Sensatiebelust

 Ik ben helemaal niet van de sensatie, maar toen ik vorige week de film Grizzly Man van Werner Herzog zag, wilde ik de geluidsopnamen horen als Timothy Treadwell en zijn vriendin door een beer worden verscheurd.

Ik loop altijd een beetje achter en zie films vaak pas als ze op televisie worden vertoond. Grizzly Man vertelt de biografie van Timothy Treadwell, een krankzinnige die dertien zomers in het Katmai National Park in Alaska zijn 'vrienden', de grizzlybeer bezoekt. De film wordt gedragen door de bizarre dood van Treadwell aan het eind van de dertiende zomer. Dit gegeven creëert de spanning van de documentaire. Hij en zijn vriendin worden opgepeuzeld door een grizzlybeer.

Timothy is geobsedeerd van het filmen van zichzelf met de beren. Hij gaat daarin zover dat wanneer hij aangevallen wordt door een beer, de camera meeneemt en de dood opneemt. Het heeft aan tijd ontbroken om de dop van de lens te halen, waardoor het tot geluidsopnamen beperkt blijft.

In de aansluitende documentaire over de film, vertellen zijn vrienden dat het een film is, zoals Timothy gewild zou hebben: over de grizzlybeer. Ik ben die mening helemaal niet toegedaan. Grizzlyberen spelen slechts een marginale rol in de film. De film handelt over een gek die een grizzlybeer zou willen zijn. Sterker nog, iemand die zich voordoet als een grizzlybeer terwijl hij dat niet is. Een soort verlangen als dat van een man die een vrouw wil zijn, maar in een verkeerd lichaam is geboren.

Documentairemaker Werner Herzog hoort de opnames van Timothy's dood en gruwt ervan. 'Dit moet je vernietigen', zegt hij in de film tegen de vriendin die over de bewuste videoband beschikt. 'Luister hier nooit naar. Dit is verschrikkelijk.' De dood van Timothy is een privé-aangelegenheid, vonden zijn vrienden. Werner Herzog sloot zich bij deze mening aan.

Ik ben het daar niet mee eens.
Ik wilde die verschrikkelijke geluiden horen omdat ze in de film thuishoren. Bij het verhaal van een man die alles filmt, om zijn publiek er getuige van te laten zijn, hoort ook het bizarre einde. Hij koos er zelf voor om het op te nemen. In plaats van te vechten voor zijn eigen leven en dat van zijn vriendin, wist hij nog tijd te vrij te maken om zijn camera te pakken. Alles moest vastgelegd worden voor die kijker. Dit alles om de grizzlybeer te beschermen.

Hij miste respect voor de beren, zegt een oorspronkelijke bewoner van Alaska in de film. Dat is wat Timothy Treadwell echt aan te rekenen is. Hij kwam niet op voor de grizzlybeer, maar wilde er zelf eentje zijn. Wanneer hij het beste met deze dieren voor had, kon hij ze ook op grote afstand bewonderen. Zonder het territorium van de beren te betreden.

Ergens kan ik het niet uitstaan. De documentairemaker heeft hier echt iets niet begrepen. De dood hoort bij het verhaal, daarom moet het ergens ook verteld worden. Dat neemt niet weg dat ik de documentaire schitterend vind, het toont de relatie van de mens met de natuur. Het past daarmee prachtig in het rijtje van dierenliefhebbers die dieren als mensen zien. Nog maar kort geleden ontblote zich een nieuw slachtoffer: de vrouw die meende dat Bokito naar haar lachte. Die geluidsopname zou ik ook nog eens willen horen