Midwintertochtje (1) - Beversporen

Een lekker fietstochtje zo rond de kortste dag van het jaar. Het weer is heerlijk daarom rijd ik een rondje door Almere. In eerste instantie denk ik aan de Oostvaardersplassen, maar ik duik naar beneden, langs het kasteel in de richting van de Groene kathedraal.

Het kasteel oogt even onaf als altijd, maar toch hangt er positiviteit in de lucht. Hier verrijst over een paar jaar een heus fantasy-park vol trollen, heksen en andere fantasievolle personages. Een kasteel past daar heel goed bij, zeker het kasteel van Almere. Hier heerst straks bedrijvigheid.

Ik rijd onder de Waterlandseweg door, het Waterlandsebos in. Daarachter ligt het fietspad met de 4 bruggetjes. Lange tijd is dit pad afgesloten geweest, tot grote frustratie van een fietser als ik. Ik ben gek op dit pad waar je het gevoel hebt dwars door het waterland te rijden.

Het pad bezit nu 4 stevige bruggetjes van metaal. Ze hebben de vorm van een grote spoorbrug, zo met de lichte boog. Je moet er wel vol voor in de trappers, maar daar leent zich mijn nieuwe fiets goed voor natuurlijk. Ik fiets zoals ik nog nooit gefietst heb en rij op vleugels in plaats van banden.

Langs het fietspad is het spoor van de bever te zien. Hier heeft een bever de wilgenboom omgeknaagd. De sporen van houtsnippers en duidelijk de tandafdrukken in het hout. Ze hebben 1 stam omgeknaagd en aan de andere zulke grote happen weggehaald dat deze stam ook omgevallen is.

De kleine inhammen langs de vaart zijn blijkbaar een prettige verblijfplaats voor de bever. Ik weet sinds kort dat de bevers in Flevoland ooit ontsnapt zijn uit het Natuurpark Lelystad. Ze weten zich aardig te handhaven.

In Almere zijn een paar plekken waar bevers wonen. Het Vogeleiland in het Weerwater is misschien wel het bekendste plekje. De Floriade is voor deze bevers een rechtstreekse bedreiging. De gemeente wil de camping die nu nog tegenover het eilandje ligt, verplaatsen naar het eiland. Er leven op het eilandje bevers en schildpadden. Helaas hoor je daar weinig Almeerders over.

Lees verder: Groene kathedraal

Kerstinkopen

De laatste zaterdag voor kerst op de markt voor de inkopen. Het ligt bijna een week voor ons en alleen de dennentakken bij de bloemist verraden de tijd van het jaar. De kleine druppeltjes motregen zijn nauwelijks te voelen.

Genoeg om het hoofd fris te houden, maar de temperatuur maakt je niet echt bewust dat je in december zit. Alleen het sobere licht vertelt dat de korste dag van het jaar nadert.

‘Kan ik een kalkoen bestellen’, vraagt een vrouw bij de poelier. ‘Mevrouw, het is de laatste keer dit jaar dat we hier staan. Dus als u ruimte heeft in de diepvries hebben we er misschien wel eentje in uw maat.’

Bij de kaasboer is het wat drukker, maar ook hier is het redelijk tam. Hetzelfde bij de groentenboer. Ook hier de dreigende boodschap dat hij pas weer in het nieuwe jaar hier weer staat.

Zo verdwijn ik weer met een tas vol kip, kalkoen en kaas. Verder naar de Hema voor koffie en de Lidl voor een kerstbrood. Ik ben weer klaar en voel mij opgelucht. De kerstinkopen vielen reuze mee.

Dagboek van een beul

Het bezoek aan de Gevangenpoort in Den Haag maakte mij nieuwsgierig naar een historische persoon waarvan ik nog niet zoveel wist: de beul. Zouden er boeken zijn over de beul? En wat voor een positie had iemand die dit verschrikkelijke beroep uitoefende in de samenleving? Allemaal vragen rond een persoon waar we wel veel bij denken, maar niet veel over weten.

Ik ging op zoek naar een boek over dit onderwerp en kwam uit bij Dagboek van een beul van de Amerikaanse historicus Joel Harrington. Het boek is in 2013 vertaald en uitgegeven bij De Bezige Bij in Amsterdam.

Harrington baseert zijn boek op de dagboekaantekeningen van de Neurenbergse beul Frantz Schmidt (1554-1634. Vanaf zijn aanstelling in Neurenberg heeft Meester Frantz Schmidt zorgvuldig al zijn terechtstellingen en een deel van zijn martelingen vastgelegd. Daarmee is het een uniek document over een beroep waarvan we eigenlijk niet zoveel weten.

De aantekeningen van de beul van Neurenberg geven een beeld van de beul aan het einde van de Middeleeuwen. Het is de tijd dat zijn positie in de samenleving verandert. Was de beul in de Middeleeuwen het beeld van de verschrikking en werd hij liefst gemeden, in de 16e en 17e eeuw wint hij langzaam aan status. Het betekent voor Frantz Schmidt eerherstel van de smet die op zijn familie heerst.

De meeste beulen zijn tot dit beroep veroordeeld, of zoals Frantz aangewezen. Het is de schande in zijn familie. De vader van Frantz, Heinrich is namelijk aangewezen door de jonge markgraaf Albrecht II Alcibiades.

Albrecht is teruggekeerd in het verwoeste Hof en wijst een voorbijganger aan om een doodsvonnis uit te voeren. Het gaat om 3 wapensmeden die een complot tegen de markgraf zouden hebben geraamd.

Heinrich Schmidt moet het uitvoeren en na deze daad was hij veroordeeld om dit vak uit te voeren. Hij was namelijk door het voltrekken van het doodsvonnis besmet voor het leven. Zijn eigen buren en vrienden willen niets meer met hem te maken hebben:

Ze waren besmet door hun verbinding met een verfoeilijk beroep. De onteerde Heinrich Schmidt had kunnen proberen zijn schande te ontvluchten door met zijn gezin opnieuw te beginnen in een verafgelegen stad, maar hij koos ervoor in het ouderlijk huis te blijven en de kost te verdienen met het enige beroep dat nog voor hem openstond. Zo werd een nieuw scherprechtersgeslacht geboren – hoevel het geen lang leven beschoren zou zijn als het plan dat Heinrich later aan Frantz zou onthullen een succes zou worden. (51)

De toevallige passant is voor het leven getekend. Hij staat met zijn rug tegen de muur, het weigeren van de opdracht zou hebben betekend dat hij zelf met de 3 mannen die hij moet doden, zou worden gedood. Dat deze daad hem voor het leven tekent, is duidelijk.

De beul is iemand die door het volk wordt veracht en buiten de samenleving staat. Dat hij in zijn huis mag blijven wonen is al een wonder. Wel betekent het voor Heinrich dat de keuze voor zijn nieuwe beroep, zijn gezin meeneemt. De jonge Frantz zal het vak van zijn vader leren.

Joel Harrington: Dagboek van een beul, Meester Frantz Schmidt van Neurenberg (1554-1634). Oorspronkelijke titel: The Faithful Executioner. Vertaald door Arthur de Smet. Amsterdam: De Bezige Bij, 2013. ISBN: 978 90 234 7714 3. 364 pagina’s. Bestellen

Morfineverslaafde fabrikant

De fabrikant Jacques van Marken heeft last van een nerveus gestel en leeft alleen op als hij morfine gebruikt. De verteller in de roman Agneta van Jan van der Mast windt er geen doekjes om:

Ze had haar oude dag met Jacques anders voorgesteld. Ze leeft samen met een onberekenbare zenuwpatiënt die niet meer buiten morfine kan, wiens ‘geest moet opwarmen’ in de loop van de dag. (30)

Het gebruik van de morfine is begonnen enkele jaren na de eerste zenuwinzinking van haar man. Na een verblijf in een Duits kuuroord ging het weer, maar als hij 4 jaar later last krijgt van zenuwpijnen, schrijft de arts hem een zalf, broomkalium, voor.

Als dat niet meer helpt, krijgt Jacques morfine. Het wondermiddel zorgt ervoor dat hij een belangrijke vergadering weer energiek en euforisch naar een goede uitkomst kan leiden. De morfine houdt hem op de been.

Hij gebruikt de drug 20 jaar lang, probeert er een paar keer van af te komen, maar als hij in Frankrijk van de beroemde psychiater Charcot hoort dat zijn dosis best meevalt voor een ‘morfinist’, is dat voor Jacques van Marken reden de dosis op te voeren.

De morfineverslaving loopt door het hele boek heen. Het maakt de zenuwzieke Jacques nog labieler. Agneta merkt op dat de sigaar uit zijn mond valt zonder dat hij het in de gaten heeft. Voor de laatste foto van het gezin schaamt ze zich. De man die er zit, lijkt in niets op de man op wie ze verliefd is geworden.

Ook een uur voor de toespraak die Jacques op Gemeenschapsdag zal houden, krijgt hij zijn medicijn toegediend:

Ze opent het koffertje en haalt de injectienaald en de flacon met het opiaat te voorschijn. Met het oog dichtgeknepen houdt ze de spuit tegen het licht van de kroonluchter en meet 150 milligram af – een derde meer dan de gebruikelijke dosis. Dan zal hij zeker helder zijn en dat ook tot middernacht blijven, wanneer hij zestig wordt. (117)

De morfine helpt hem over zijn ergste zenuwpijnen heen. Het maakt hem ook kwetsbaar en afhankelijk. Dat lijkt Agneta niet altijd te willen weten. Ze ziet de afhankelijkheid, maar wil tegelijkertijd de geestige en gevatte man van weleer. Maar ze blijft hem trouw en steunt hem. In de zwakte van haar man, laat zij haar kracht zien. Jan van der Mast weet dit heel treffend te beschrijven in Agneta.

Jan van der Mast: Agneta. Amsterdam: Nieuw Amsterdam uitgevers, 2015. ISBN: 978 90 468 1580 9. 256 pagina’s. Bestel

Een perfecte dag voor literatuur

Dit is mijn derde bijdrage over Agneta van Jan van der Mast. We lazen dit boek gisteren bij Een perfecte dag voor literatuur van notjustanybook.nl. Lees de bijdragen van anderen in de reacties.

Dichterspad

De fabrikant Jacques van Marken is zijn vrouw Agneta dankbaar, zegt hij in de roman Agneta van Jan van der Mast. Je hebt me voor het dichterspad behoedt, stelt hij. Agneta heeft hem gewezen op zijn maatschappelijke plicht en hem met beide benen op de grond gezet.

‘Ik liep altijd met mijn hoofd in de wolken. Jij hebt me aan de grond gehouden, Agneta.’ Triomfantelijk achterovergeleund heft Jacques de hand met de brandende sigaar. (14)

Dat terwijl hij zijn vrouw veroverd heeft met zijn gedichten. In zijn studententijd leert hij haar kennen. Hij woont op kamers in Delft, zij in de hoofdstad waar hij ook vandaan komt. Als hij doordeweeks studeerde, schreef hij haar brieven, afgewisseld met gedichten.

Voor hem is Agneta zijn muze geworden, zo vertelt hij haar later aan de vooravond van zijn 60e verjaardag. Ze heeft hem eveneens behoed voor het dichterspad. Agneta heeft zijn idealen bij hem aangewakkerd en de taal laten plaatsmaken voor een ander kunstwerk: de gistfabriek:

‘Jij hebt richting aan mijn bestaan gegeven. Dichter ben ik niet geworden. De fabriek is mijn kunstwerk geworden.’ (17)

Dat hij zelfs bij Potgieter in Hilversum is langsgeweest met zijn werk. De dichter vond dat hij wel talent had, moet Jacques van Marken er nog wel even bij zeggen tegen zijn vrouw. Zij vindt het vooral gedweep:

In werkelijkheid heeft de dichter hem maar één keer ontvangen. Hij klopt dat soort ontmoetingen op. (17)

Dat de Delftse fabrikant veel gevoel voor taal heeft, blijkt wel als hij in Parijs in het Palais du Trucadéro, tegenover de wereldtentoonstelling van 1889, een lezing geeft over het tuindorp voor arbeiders dat hij gebouwd heeft. Hij weet de zaal mee te nemen met zijn grappen. Hij weet dit niveau alleen te bereiken door stimulerende middelen te gebruiken.

Dat zal hem ook breken. Het behoeden voor het dichterschap betekent ook een prestatiedwang die niet te behappen is.

Jan van der Mast: Agneta. Amsterdam: Nieuw Amsterdam uitgevers, 2015. ISBN: 978 90 468 1580 9. 256 pagina’s. Bestel

Een perfecte dag voor literatuur

Dit is mijn tweede bijdrage over Agneta van Jan van der Mast. We lazen dit boek gisteren bij Een perfecte dag voor literatuur van notjustanybook.nl. Lees de bijdragen van anderen in de reacties.

Agneta

Een roman kan de hiaten oplossen die bij het schrijven van een biografie ongeoorloofd zijn. De biografie is afhankelijk van de voetnoten. In een roman draait het meer hoe het gebeurd had kunnen zijn.

Dat betekent niet dat een biografische roman minder studie van de schrijver vraagt. De roman die Jan van der Mast over het leven van Agneta van Marken-Matthes heeft geschreven, bewijst dat. Het verhaal is zorgvuldig gebaseerd op historische feiten, alleen gaat de verteller hier verder.

Hij weet een bijzondere wereld op te roepen rond de fabrikant en idealist Jacques van Marken en zijn vrouw Agneta Matthes. Het is een verhaal over liefde en overspel, vriendschap en verraad. Maar het is vooral het verhaal over trouw.

Agneta blijft achter haar man staan, ondanks alles. Ze weet hem stiekem te overtreffen en lijkt de drijvende kracht te zijn achter de Delftse oprichter van de Nederlandse Gist- en Spiritusfabriek.

Daarmee zet Jan van der Mast een prachtig biografisch portret neer. Hij weet de wereld waarin Jacques en Agneta van Marken zich bewegen heel treffend te beschrijven. Hij kiest hiervoor om het verhaal rond de laatste verjaardag van Jacques van Marken te situeren. Op deze dag vieren de arbeiders van zijn fabriek Gemeenschapsdag.

De feestelijkheden zijn in de door de fabrikant opgerichte woonwijk het Agnetapark. Hier wonen de fabrikant en zijn arbeiders in één wijk bij elkaar. Het is een uniek project en laat het ideaal van Van Marken zien: dat arbeid en kapitaal op gelijke voet met elkaar staan.

‘Het moet een park worden,’ had Jacques tegen de Haarlemse tuinarchitect gezegd, ‘waar het na gedane arbeid goed toeven is, waar ons werkvolk in harmonie kan leven.’ (19)

Jacques van Marken heeft het beste voor met zijn werknemers. Het tuindorp Agnetapark is ontworpen naar dit idee. Vanuit die gedachte organiseert hij ook het jaarlijkse Gemeenschapsfeest, een feest om stil te staan bij de verbondenheid met elkaar.

Jan van der Mast wisselt de hoofdstukken aan de vooravond van het Gemeenschapsfeest af met flashbacks rond belangrijke gebeurtenissen in het leven van Agneta. De meest schokkende gebeurtenis is als ze ontdekt dat haar man een minnares heeft. Dat terwijl haar man met een zenuwinzinking in een kuuroord in Duitsland verblijft.

Ze neemt een krachtdadig besluit. Een besluit die haar tekent en die een grote invloed heeft op de rest van haar leven. Daarmee weet Jan van der Mast op overtreffende wijze het leven van een bijzondere vrouw te typeren. Zij bezit de krachtdadigheid om de idealen die haar man voor ogen heeft, te kunnen verwezenlijken. Het is een mooi verhaal geworden dat je meeneemt in een bijzondere wereld van ruim een eeuw geleden.

Jan van der Mast: Agneta. Amsterdam: Nieuw Amsterdam uitgevers, 2015. ISBN: 978 90 468 1580 9. 256 pagina’s. Bestel

Een perfecte dag voor literatuur

Dit is mijn bijdrage over Agneta van Jan van der Mast. We lezen dit boek vandaag bij Een perfecte dag voor literatuur van notjustanybook.nl. Lees de bijdragen van anderen in de reacties.

Rondje uitproberen (2) - Lepelaarplassen

Aan de andere kant zijn de Lepelaarplassen. De vogels naar wie de plassen vernoemd zijn, zijn allang verkast naar Afrika om daar te overwinteren. Voor ik de hut bereik laat ik mij onderweg weer afleiden door mooi mos. Op het water ligt een flinke laag kroos. Het geeft de bruine en grijze wereld ineens kleur.

In de observatiehut zijn zelfs een paar andere bezoekers binnen die meekijken naar de dieren. Het is rustig op de plas. Vlak voor ons een eend, verderop de reigers en aalscholvers. De hemel en de rietkragen geven de wereld hier prachtige kleuren. Wat is dit genieten.

En zo rij ik verder. Over het smalle pad waar de koeien grazen. Het fietspad ligt bezaaid met koeienvlaaien. De jonge pinken zijn erg nieuwsgierig en laten zich door de fietsers en hardlopers niet afleiden.

Verderop bij de natte graslanden vraag ik mij af hoe de hemel zo kan spiegelen in het water. Het lijkt of de wolken die ik veel verderop zie, minder ver weg spiegelen in het water. Het lijkt ook of er meer water ligt dan een paar maanden geleden. Ik zie vooral witte reigers, zwanen en ganzen.

De rietkragen aan weerszijden van het fietspad zijn licht gebogen. De wind heeft hier aardig huisgehouden en het riet naar achteren laten buigen. Ik moet bijna meteen denken aan de droom van Jozef waarin de korenschoven van zijn broers voor zijn korenschoof moesten buigen. De zon maakt het riet goudkleurig.

Het huis in de wijk Noorderplassen is eindelijk van buiten klaar. Lang staarde je de piepschuimen isolatie aan, maar nu kijkt een betonnen buitenmuur naar je. De vierkante blokkendozen verbazen mij nog steeds. Ik kan moeilijk wennen aan de nieuwste bouwmode. Het lage zonlicht maakt het gelukkig allemaal net iets mooier dan het is.

De constante bij dit alles is mijn fiets. Hij lijkt steeds beter te rijden. De tandwielen slaan niet meer over. Ik vind de juiste versnellingen en kan steeds beter schakelen. Zo brengt iedere trapbeweging mij niet alleen letterlijk vooruit. Ik voel me heel gelukkig met mijn fiets. We worden maatjes, dat weet ik zeker.

Lees het eerste gedeelte van mijn fietstocht door het Wilgenbos

Rondje uitproberen (1) - Wilgenbos

De nieuwe fiets moet ik uitproberen. Daarom rijd ik een heerlijk rondje door Almere. Zo’n Koga Miyata is wel een verrukking in vergelijking met mijn ingeruilde Giant. Alles rijdt op rolletjes. Een rondgang van de trappers lijkt je honderden meters vooruit te helpen.

Het is even wennen met het afstellen van de versnelling. Hij wil soms tegenwerken, dan mist hij de grip op het tandwiel. Het vraagt om wat zorgvuldigheid bij het schakelen. Pver het geheel genomen, rijdt de fiets lekker weg.

Daarom rijd ik een rondje door het Wilgenbos en langs de Lepelaarplassen. Een tochtje dat ik sinds het plukken van de bramen nietmeer gemaakt heb. Het zonnetje, de warme dag en het zachte briesje maken het bijna tot een voorjaarstochtje. Ik ben bijna verbaasd dat er nog geen knoppen uit de kale takken komen.

De versnelling is nog even wennen, net als dat de achterrem links zit en niet rechts zoals ik gewend ben bij mijn andere fiets. Ook is het nog even schakelen de juiste versnelling te zoeken. Ik ben geneigd de grote knop te gebruiken als ik zwaarder wil, terwijl het precies andersom werkt.

Het kale landschap van december is overal om mij heen. De bomenrijen zijn kale stokken geworden die naar de hemel wijzen. Je kunt tussen de bladerloze bomen kijken en een aardig eind de bossages in kijken. Het gras heeft zijn donkere kleur, waarbij het overtollige water voor de modderige delen zorgt. De donkere aarde lijkt soms boven het gras uit te groeien.

Veel mensen zijn op de been, maar zodra ik het Wilgenbos binnenrijd, zijn de massa’s verdwenen. Ik weet dat er voor mij iemand rent. Daarom houd ik even pas op de plaats en geniet van mijn moment. Zo lijkt het zelfs even dat ik helemaal alleen door het bos rijd. Geen tegenligger te zien.

Hetzelfde gebeurt iets verder bij het gemaal. De hardloper heb ik voor mij laten lopen. Het bruggetje is te mooi om niet even stil te staan. Net als iets verderop een prachtige boom die helemaal begroeid is met mos. Het mos verandert de hele structuur van het boompje.

Wordt vervolgd

Fietsdrager

Probeerde ik vorige week nog een fiets te kopen door met de trein naar Ede af te reizen, nu ga ik in Apeldoorn op zoek naar een exemplaar. Ik vond hem op marktplaats en maakte de afspraak voor zaterdag.

Het idee was om de fiets mee in de trein te nemen. De verkoper van de fiets wilde mijn oude fiets wel als inruil. Zo zou ik deze fiets op de heenweg bij me hebben.

Alleen de werkzaamheden van de NS maken dit weekend de bereikbaarheid van Almere per spoor slecht. Van Weesp tot aan Almere Oostvaarders rijdt geen trein. In plaats van treinen rijden er bussen.

Een fiets in een bus is vragen om moeilijkheden, daarom piekerde ik mij suf hoe ik het op zou lossen. Een fiets achterin de auto is geen optie. Dat hebben we al eens gedaan, maar het past gewoon niet.

Om nu speciaal een fietsdrager voor op de auto voor deze eenmalige actie aan te schaffen, vond ik overdreven. Maar vanmorgen bedenkend hoe ik het probleem nu zou oplossen, ging ik toch op zoek naar een exemplaar. In de vorm van een schaar zag ik een exemplaar bij de Gamma. Ik deed het niet.

Kijkend op marktplaats vond ik een exemplaar zo goed als nieuw. Hij zat nog in de doos. Ik belde en kon hem gelijk halen.

De doos zit er inderdaad nog omheen. Hij zit zelfs nog helemaal ingepakt. De oude binders zitten vast. Het vocht heeft de doos lichter gemaakt en het papier een beetje kreukelig. De vader van de verkoper heeft hem al die tijd in de doos laten zitten. Daarom moet ik de hele fietsdrager wel nog even uitpakken en in elkaar zetten.

Het lijkt wel of ik in het verleden terechtkom. Een getypt velletje met instructies, net als de stevige materialen die in de drager verwerkt zitten, zoals het gietijzer dat op de trekhaak. Zoiets wordt nu niet meer gemaakt.

Best veel werk nog om dat in elkaar te zetten, maar het lukt. Ik kan net op tijd vertrekken naar Apeldoorn met de fiets achterop. En hij blijft prachtig zitten.

Middagwandeling door Ede

Op een zondagmiddag in december door het Gelderse Ede lopen is als het wandelen door een spookstad. De straten uitgestorven, de bomen kaal en af en toe een fietser die aan je voorbij gaat.

Ik wandel in een stad die niet lijkt te bestaan. De zware bewolking dreigt met een flinke regenbui, maar vooralsnog blijft het droog. Ik ben op station Ede Centrum uitgestapt en vraag mij af of ik ooit deze trein genomen heb in het verleden.

Iets achter het station ben ik schoolgegaan, na de MTS heb ik hier op de school voor volwassenen gezeten en deed in 1 jaar Havo en een jaar later VWO. Zo lopend door de Molenstraat zijn er weinig tekenen van herkenning. Misschien het cafetaria verderop dat de naam De Molen draagt.

De oude molen herken ik niet. Er stond in de tijd dat ik hier dagelijks vertoefde volgens mij een bouwval en niet de nostalgische verzameling bouwwerken die er nu staan. Het lijkt op de binnenplaats van een boerderij. In de tijd dat ik hier 20 jaar geleden langsfietste, was dit er niet.

Ik loop in de richting van de wijk Veldhuizen waar ik de fiets ga bekijken en uiteindelijk niet koop. De speling in het stuur, stoort mij en ik loop de hele weg weer terug. Sterker nog, ik loop door Ede naar het andere station, station Ede-Wageningen. Al verbaast het tweede deel van de naam best wel. Wageningen ligt op ruim 8 kilometer van het station.

Nu wandel ik door oudere wijken, geniet van een laan vol berkenbomen. Zelfs in december ogen de kale bomen bekoorlijk. De witte bast geeft ze hun unieke glans. De vrijstaande huizen aan weerszijden van de straat, doen de rest.

En zo kom ik bij het station waar ik de intercity in de richting van Arnhem pak. Met een omweg naar huis. Het donker wint het uiteindelijk van de middag. Een zondagmiddagwandeling door Ede.