Eindelijk woensdag gehaktdag

De pijpleidingen naar Zuid-Afrika lopen niet altijd even goed door. Soms raken ze een moment verstopt en verdwijnt een artikel van mij.
Nooit voorgoed, want ik zorg er zelf altijd voor dat hij weer terug te vinden is. Daar is hij dan: mijn recensie over Klinkhamers Woensdag gehaktdag. Een boek dat natuurlijk beroemd is geworden door het verhaal achter het boek.
En laat ik nou iets ontdekken: het is helemaal niet zo gruwelijk als de verhalen willen doen geloven. Of ben ik besmet met een wereld vol horror, waarbij de opgeloste zaken van Peter R. de Vries nooit erg genoeg zijn?
Lees en geniet...

Om je gat te vegen

Misschien is het gewoon toeval dat ik achter loop met de dagkalender van Geert Mak. Net nu het zo roerig is in Sarajevo en Kosovo. Ik lees net over het begin van de Eerste Wereldoorlog.
Bij de televisieserie In Europa is een scheurkalender uitgegeven door uitgever Atlas. Het zijn de artikeltjes van 230 woorden, 17 schermregels, die Mak schreef in 1999. Het jaar waarin hij een tocht door Europa maakte.
De kalender hangt bij ons op het toilet, naast de Onze Taal scheurkalender. Ik loop bij beide kalenders achter en Inge heeft ze keurig voor mij geklemd tussen het kraantje en de muur. Een stapeltje artikelen wacht nu bij iedere poepronde om door mij gelezen te worden. Omdat ik een weekje vakantie heb, bezoek ik wat vaker het huistoilet en kan mij weer aardig bijlezen. Bovendien heb mij de laatste dagen aangewend niet meer met iets te lezen naar de wc te gaan.
Toeval of niet, ik lees net de stukjes bij 11 en 12 februari. Omdat Inge het laatste artikel voorin klemt, lees ik de stukjes in een merkwaardige volgorde. Ze dragen de titel 'Rampenfilm' (I en II).
De drie maal 230 woorden behandelen de vraag rond het schot van Gavrilo Princip op de Oostenrijkse kroonprins Franz Ferdinand en zijn vrouw Sophie op 28 juni 1914 in Sarajevo. Hoe begint een wereldoorlog? Dat vraagt Mak zich op deze februaridagen in 1999 af, in een leeszaal van de Nationale Bibliotheek van Oostenrijk.
Nee, niet het schot veroorzaakte de oorlog, maar het diplomatieke werk faalde, meent Mak op 12 februari. Loert ook vandaag niet het lontje in hetzelfde kruitvat? Ik vroeg het mij vandaag meerdere malen af bij het zien van de demonstraties in Sarajevo.
Nee, concludeerde ik tevreden terwijl ik mijn gat veegde. We zijn ons nu veel bewuster van het kruitvat in die regionen. Daarom letten we beter op en kunnen we misschien veel voorkomen. In 1914 heerste de naïeteit en nu is de angst heer en meester. Dat is het grote verschil.

Wil je meer weten over de In Europa -kalender? Lees mijn recensie op Litnet Neerlandinet.

Zonder plot

Het verklappen van een plot in een recensie. Voor sommige lezers is dit als het verklappen van de uitslag van de voetbalwedstrijd. Onthutst is een lezer van NRC dat een recensent het plot heeft verklapt van Kees van Beijnums Paradiso. Hij schrijft een brief naar de hoofdredacteur. Net op de helft was hij van het boek en nu is zijn plezier vergalt.
De recensie vertelt iets van verdwenen vrouw keert terug. Is dat zo erg? De hoofdredacteur vraagt het in zijn antwoord ook. Als je het plot weet, hoeft je leesplezier nog niet vergalt te zijn. Soms moedigt het aan tot verder lezen, soms lees je juist nieuwe dingen.
Ik recenseer ook weleens en bedenk mij nooit of ik het plot aan het verklappen ben. Ik schrijf gewoon een recensie en haal daarin fragmenten aan om mijn oordelen te verduidelijken. Als dat toevallig om het plot draait, dan is het zo.
Tegelijkertijd vind ik dat een recensent veel meer over een boek kan vertellen dan het plot. Meestal laat ik het plot achterwege, gewoon omdat ik dat niet interessant vindt. Als het boek alleen een plot is, kun je net zo goed alleen de laatste bladzijden lezen.
Een recensie is natuurlijk iets anders dan een reclameuiting, dat de lezer moet aanzetten het boek te kopen en te lezen. Een recensie mag een kritisch geluid laten horen, ook over het plot. Als ik van het plot genoten heb, verklap ik het niet, want dan wil ik de lezer dat genot niet ontnemen. Als het plot me niet aanstond, haal ik het ook niet aan, dan is het de moeite van het vermelden niet waard. In alle andere gevallen is het plot onbelangrijk genoeg om het te noemen.
Verder probeer ik het verhaal het verhaal te laten. In een recensie kan ik volstaan met een regel samenvatting, de rest moet kritiek zijn. De recensie is een kritiek op het verhaal en moet vooral niet het verhaal navertellen, dan kan iemand beter het boek gaan lezen.

Nog niet dood

Ik blader wat door de nieuwste dichtbundel van Leo Vroman Nee, nog niet dood. Vromans gedichten leveren vaak een chemische reactie op, zoals het gedicht 'Late liefde':

Om op een avond, gelokt door het wit
van een tafellaken een huis in te dringen
en die kamer in van vreemdelingen
waar nog niemand aan tafel zit,

en op hun lege etensborden
mijn vleselijke maar gare dingen
neer te vlijen en men komt eten

dat is minstens net zo goed
als echt gelezen worden
door wie ik nooit heb ontmoet.

Geloof maar dat ik het zal weten
als je wat regels uit een gedicht
van mij oudbakken bot gelicht
bij je naar binnen werkt

Geloof maar dat iets van mij dat merkt.
Dan ben je zoveel dichter bij.
Niet bij die dichter, maar bij mij.

Zo'n gedicht kan ik eindeloos lezen. Het slingert mij tussen metafoor, gedicht en de 'ik'. Van het tafellaken naar de dichter en dan terug naar de ik, die zich zo liefdevol in een gedicht verstopt. Ik laat me daar dan echt in meevoeren.

De naam van de bundel ademt de sfeer van een tweeennegentig-jarige dichter. Elke ochtend wakker te worden met de blijdschap dat je nog niet dood bent. De dagen gaan snel voorbij in het gedicht 'Een psalm voor vandaag en morgen':

waardoor lijkt mijn vandaag zo kort
dat morgen er gisteren wordt?
Heb ik iets overgeslagen.

De dood kwam in Finkers' voorstelling van zaterdag ook heel dichtbij. Soms voelde ik hem echt om mij heen, maar de dreiging voelde niet beangstigend. Zeker ook door de humor die Finkers erbij haalde. In veel opzichten sluit de bundel van Vroman hier bij aan. Dezelfde gelatenheid en openheid, en ook prachtige kwinkslagen. Een bundel om lief te hebben.

Nee, nog niet dood laat zien dat Vroman een dichter van formaat is, net zoals zijn vorige bundel Tweede verschiet uit 2003. Het klimmen der jaren vormt hierbij geen beletsel, maar zelfs een inspiratiebron.

Stellenbosch

Er zijn deze week twee nieuwe artikelen van mij verschenen op Litnet. Een korte necrologie over Jan Wolkers en een artikel dat niet eens niet de Nederlandse literatuur gaat. Ik bespreek de eerste twee afleveringen van de nieuwe televisieserie Stellenbosch. Een indrukwekkend familieverhaal dat voor een gedeelte in het Zuid-Afrikaanse Stellenbosch speelt. Veel clichés, maar tegelijkertijd mooi filmwerk. De beelden laten zien hoe mooi Zuid-Afrika is. Het verhaal zelf is ook de moeite waard.
Voor de rest, lees mijn essay op Litnet, neerlandinet. Als je zelf wilt kijken en oordelen: het eerste deel van de serie is te zien op 4 november.

Komrij en Coetzee

Wat hebben Komrij en Coetzee met elkaar te maken. Niet veel. Bovendien heeft Komrij mij ooit eens toevertrouwd dat hij niet zo van Coetzee houdt. Hij vindt hem te academisch. Voer voor de universiteit, noemt hij het werk van de Zuid-Afrikaan die al jaren in Australië woont. Een schrijver waarvoor je gestudeerd moet hebben. Dat de ene wel de Nobelprijs heeft gewonnen en de andere niet, heeft hier niks mee te maken natuurlijk.
Wat ze bindt, is dat ze allebei deze week in een recensie behandeld worden op Litnet. Eindelijk weer eens een recensie. Eigenlijk ben ik het best een beetje met Komrij eens, maar ik verklap niet teveel anders lees je de lap tekst niet meer. Op Litnet tref je een recensie van het 'strontboek' van Komrij en van Coetzee's nieuweling: Dagboek van een slecht jaar.