Kerk en orgel Wijhe gered

Het Franssen-orgel uit ca. 1870 in de Rooms-katholieke kerk van Wijhe (foto: orgelsite.nl)

De brandweer heeft de rooms-katholieke kerk van Wijhe weten te redden. Vanmorgen stond de toren in brand en terwijl de klokken begonnen te luiden voor de ochtendmis, wist de brandweer met man en macht de kerk te behouden. De kerk is net gerestaureerd en herbergt 2 monumentale orgels. Het laatste instrument, een Maarschalkerweerd-orgel uit 1895 is onlangs in de kerk geplaatst.

Wees verschillig

Peter Cornelissen maakte jarenlang radioprogramma's en werkt nu op de afdeling projecten van Communicatie & Marketing van de Vara. In zijn drie tv-fragmenten van de Vara-gids van deze week is hij erg enthousiast over de Zembla-uitzending waarin blijkt dat de Almelose restauranthouder slachtoffer was van de bureaucratie. 'Naar aanleiding van de uitzending is de burgemeester zelfs opgestapt.'

Ik vind dit uiterst onzorgvuldige journalistiek die hier bedreven wordt, omdat hier gewoon een leugen verteld wordt. Inderdaad stopt burgemeester Knip na twaalf jaar heerschappij over Almelo, maar het verband met de gewraakte Zembla-uitzending is er niet. Knip zit zijn termijn rustig uit; hij vertrekt pas in september. Als de uitzending van Zembla een rol speelt, dan is het een rol van Knip persoonlijk. Er is namelijk geen motie van wantrouwen, spectaculair ontslag, of bloed, zweet en tranen verhaal aan verbonden.

Slordig, ook omdat de uitzending van Zembla helemaal niet zo spectaculair was. De beschuldigingen aan het adres van wethouder Sjoers bleken niet te kloppen na een onafhankelijk onderzoek. Iedereen zit er nog en een ander restaurant van de Almelose horecaondernemer staat te koop. Dat restaurant stond vier jaar terug in vuur en vlam, maar hier spreekt niemand over.

In de tijd dat ik in Almelo woonde, vond ik het duo Knip en Sjoers grote gelijkenis tonen met het televisieduo Peppi en Kokki. Dus ik wil me hier niet als een groot pleitbezorger voor de gevestigde orde opvoeren. Ik kon nooit begrijpen hoe dit duo zich zo hoog in de lokale politiek had opgewerkt. Bovendien is Almelo het walhalla voor bureaucratie. Maar de slordigheden van de Peter Cornelissen zijn volkomen onterecht en zetten lezers op het verkeerde been. Zeker mag je eer naar je toe trekken, maar dan moet het wel eer zijn.

Aan het adres van Zembla vind ik hetzelfde. De diepte die het programma regelmatig meent te zoeken, is de diepte van de suggestie. In het Almelose geval zou het zeker ook geen kwaad kunnen te kijken naar de persoon achter de verhalen, ik schreef er eerder over en een goede researcher van Zembla moet het al googlend hebben gelezen.

Hoe verschillig is de Vara?

Oefening

Het alarm loeit. We moeten gaan. Ik herinner het mij dat er briefjes hangen waarop een ontruimingsoefening wordt aangekondigd. Ik gebaar naar de anderen. Weg, we moeten weg. Ook een alarm maakt nonchalant. Het schijnt dat mensen bij een brand gewoon blijven zitten met het idee dat het alarm loos is.
Als alle lieden buiten staan, denk ik terug aan alle ontruimingsoefeningen. Eens was ik na veel moeite voor mijn scriptie in een museumbibliotheek binnengedrongen. Toen ik met het felbegeerde boek op schoot zat, ging het alarm af. 'Dit is een oefening', zei de bibliothecaresse. 'Leg het boek maar neer, want dit gaat een uur duren.' Het wachten buiten duurde zo lang dat ik maar naar huis ben gegaan.

Reservebibliotheek

Vuur is de grootste bedreiging voor cultuur en wetenschap. Jarenlange noeste arbeid in de vorm van studie, verzameldrift of creativiteit verdwijnt in luttele momenten, voorgoed.
Het vuur in de Delftse Universiteit boeit media. 220 nieuwsberichten tuft de Google Nieuws uit na twee dagen brand en de nieuwste nieuwtjes bereiken de nieuwsgenerator nog steeds.
Zo las ik van Cees Duijvestein, die een collectie van 3.000 boeken over duurzaam bouwen in rook zag opgaan. Een bijzondere collectie, meldt het bericht. Hij heeft er niet van wakker gelegen zijn boeken kwijt te zijn, want op het andere instituut ligt de schaduwbibliotheek. 'Bij elk congres nam ik een tweede exemplaar mee', aldus de Delftse hoogleraar. Altijd handig als je bij twee instituten werkt, dezelfde bibliotheek binnen handbereik te hebben.
Een vernuftige strategie, die een literair voorbeeld kent. In De valse dageraad van Jan van Aken krijgt de hoofdpersoon Hroswith de opdracht van keizer Otto een bibliotheek op te richten met alle antieke en oosterse geschriften erin die hij maar kan vinden. Hroswith richt twee bibliotheken op en laat ieder handschrift kopiëren. Dit om te voorkomen dat de schat aan informatie verloren gaat.
Jan van Aken heeft mij eens uitgelegd dat hij het idee heeft uit de computerwereld. Hierbij kopiëren grote back-up systemen gegevens naar elkaar om te voorkomen dat bij een fysieke aantasting informatie verloren gaat. Hetzelfde kan natuurlijk ook met boeken duizend jaar voor de komst van computers en internet, dacht de schrijver van historische romans. Dat het in de praktijk ook gebeurt is alleen maar lovenswaardig. Cees Duijvestein laat zien hoe zinnig het is.

KB vernietigt moedwillig cultuur

Kapitaalvernietiging, dat is het krankzinnige idee van Hans Jansen, de directeur Research en Development van de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag. Beide termen die het domein van zijn directie vormen, doet hij geen eer aan met het oneerbare voorstel dat hij vandaag in NRC Next doet.
Niemand raadpleegt de stapels boeken in de bibliotheek, maar doet dit vanuit zijn luie stoel via internet. Daarom wil Hans Jansen zijn boeken digitaliseren en op deze manier ontsluiten voor een groot publiek.
Niets aan de hand tot zover, alleen maar lof . Maar dan maakt hij een cruciale denkfout. Het is duur de boeken in te scannen, redeneert hij. Iemand moet met de hand de pagina's omslaan en zo het boek bladzijde voor bladzijde in enen en nullen veranderen. Dat is een kostprijs van dertig tot honderdvijftig euro per boek.
Het kan veel goedkoper, vindt hij. Waarom verknippen we het boek niet en leggen het zo op het kopieerapparaat voor de scanbeurt. Zo gepiept, het apparaat vreet keurig het stapeltje bladzijde voor bladzijde op. Je offert zo één boek op voor het goede doel.
Misschien lijkt zijn idee goedkoop, maar dat is schijn. De vernietiging van een boek kost namelijk veel meer geld dan die honderdvijftig euro die het inscannen kost. Wanneer je de marktwaarde van veel van deze unieke boeken bekijkt, dan overstijgt dit heel vaak dit hoge bedrag. Wanneer ik zie wat antiquariaten voor deze bijzondere boeken vragen, dan staat die tweeduizend euro werkelijk in geen enkele relatie met de honderd euro die Hans Jansen bespaart.
Bovendien is een moedwillige vernietigng onacceptabel. Onze voorouders hebben kosten noch moeite gespaard om die boeken voor ons te bewaren, en dan gaan wij ze moedwillig om zeep helpen? Een daad die ons nageslacht ons nooit vergeeft. Het risico wanneer van een boek één exemplaar in een Nederlandse bibliotheek ligt, is veel te groot. Wanneer er brand uitbreekt, zijn de unieke exemplaren verloren. Een oorlog zit in een klein hoekje, dus bewuste vernietiging van de cultuurdragers is gelijk aan barbaarisme.
Daarom roep ik alle bibliofielen en liefhebbers van het boek op om massaal naar de Koninklijke Bibliotheek te gaan, Hans Jansen uit zijn goedbetaalde zetel te zetten en naar het kopieerapparaat te lopen met een boek onder de arm. Het exemplaar is in een uurtje helemaal digitaal. Ik weet zeker dat dit een veel goedkopere manier is om het boek van zijn ondergang te redden.
Het rekensommetje dat hij zelf aan het einde van het artikel maakt, is volledig uit de lucht gegrepen. Waarom is een miljard euro teveel? De Betuwelijn heeft veel meer gekost en daar is veel minder bij gebaat. Bovendien is het de vraag of het kopieerapparaat technisch in staat is al het oude, halfvermolmde papier goed te verwerken tot een digitaal product. De mensenhand zal er altijd bij nodig blijven. Anders kost het je nog veel meer boeken.
Hoezo directeur Research en Development? Hans Jansen is hoofd van de afdeling zelfvernietiging. Hoe kan ik zo snel mogelijk de boeken om zeep helpen die mijn voorouders zo liefdevol en zorgvuldig voor het nageslacht hebben bewaard. Deze man is geen boekenliefhebber, maar een boekenhater, met zeer oncreatieve ideeën. Wat hij bij de KB doet, is mij een raadsel.

Onherstelbare hersteld

Hier brandt ons cultureel verleden, wisten de toeschouwers toen de Hertogin Anna Amalia Bibliotheek in 2004 verbrandde. Ongetwijfeld overtrof hen dezelfde machteloosheid als het publiek ruim twee weken terug bij de brand van het Armando-museum in Amersfoort.
Het zag er ook verschrikkelijk uit, de meters hoge vlammen die uit het monument kwamen. Bovendien verbrandde daar zo'n 50.000 boeken uit de zeventiende en achttiende eeuw. Weliswaar was het veel drukwerk, waarvan meerdere exemplaren waren. Helaas vielen handschriften van Goethe en Schiller ook ten prooi aan de vlammen. Veel is gedocumenteerd, maar het verlies van een origineel is een heel groot drama. Bij de brand zwierf het geschreven woord in asdeeltjes door de stad.
Wat een vreugde toen ik vanmorgen in NRC de bibliotheek weer hersteld is. De Rococozaal is in oude luister hersteld, maar het voelt niet echt oud. De ruimte is kil, 'het is een jas die nog niet lekker zit', schrijft de correspondent.
Een gebouw kun je herstellen, boeken en handschriften niet. De duizenden boeken en handschriften die beschadigd zijn, zullen nog jarenlang onbereikbaar zijn, misschien komen ze wel nooit meer terug. De Lutherbijbel uit 1534 is uit de vlammen gered. Dat is dan weer goed nieuws tussen de rampspoed.
Die branden van musea, kerken, monumentale gebouwen en bibliotheken zijn meestal geen branden die mensenlevens kosten, maar het zijn branden die verschrikkelijk pijn doen.

Armando de fik erin

Een hevige brand woedt in het centrum van Amersfoort en brengt prachtige kunst van de ene moleculaire samenstelling in de andere. Alles wordt tot as gereduceerd, makkelijk in het transport, maar lastig om met het oog nog een schoonheidsbeleving op te wekken.
Voor de kunstenaar Armando een rampdag. Een groot deel van de vaste collectie is er niet meer en de kunstenaar overleeft zijn eigen kunst. Dat terwijl kunstenaars kunst scheppen om hen te overleven.
In het interview dat ik zojuist zag op Een vandaag, toonde hij zich zeer verdrietig en verslagen.Nu moest de dood maar snel komen, want hier viel niet tegen op te boksen. Daarnaast was Armando vooral bedroefd om de vele schilderijen die rond het thema 'In het woud, op zoek naar betekenis'. Hier zijn schilderijen van ondermeer Jacob van Ruisdael en Albrecht Dürer tot een hoopje as geworden.
Er zijn geen slachtoffers gevallen, maar er deze brand is een groot verlies. Geen doden, maar wel veel gewonden, mensen bij wie het hart ineen krimpt bij het horen van deze slechte tijding.
Jan Wolkers die vrijdag stierf, sprak dit weekend in één van de vele herhaalde interviewfragmenten over de tijdelijkheid van dit aardse. Zelfs een Rembrandt was volgens hem over een half millennium niet meer dan een hoopje verpulverd materiaal. Hij had gelijk. Gaat de fik er niet in, dan slaat de tijd er wel een gat in. Alles is tijdelijk, zelfs de pogingen van kunstenaars om het eeuwig leven te behalen met de kunst.