Sinterklaas en het orgel

Het orgel en Sinterklaas zijn onafscheidelijke vrienden

De heilige Sint Nicolaas leent zich uitermate goed voor orgel. Zo wordt Sint regelmatig achter een orgel aangetroffen. Daarnaast klinken de bekende sinterklaasliederen prachtig als thema van een orgelimprovisatie. Jammergenoeg vinden veel protestanten deze katholieke bisschop een vervelende binnendringer.

Mensen die het allemaal wat minder nauw nemen en tegelijkertijd geïnteresseerd zijn in oud-Nederlandse liederen rond Sinterklaas, kunnen terecht bij een bijzondere concert dat online staat. In 1976 zond de NCRV op 5 december een bijzonder concert uit. Vanuit de Sint Bavokerk in Haarlem speelden de drie organisten van de betreffende kerk, Piet Kee, Albert de Klerk en Klaas Bolt, een heus Sinterklaas-programma op het Müllerorgel. Sinterklaasavond viel net als dit jaar ook op een zondagavond en menig NCRV-lid vond het programma te frivool voor een zondag.

Onprofessionele houding

De rijdende rechter behoort tot een van mijn lievelingsprogramma's. Ik ben gek op die tuinhekjes, overhangende takken en hanen die heel vroeg kraaien. Gisteren bekeek ik echter de uitzending van afgelopen dinsdag en ik was verbijsterd.

Oudbakken televisie

Dat televisie iedere dag een opgewarmd kliekje is, werd mij vorige en deze week duidelijk. Twee broers hadden bij de Rijdende rechter ruzie met een stugge buurman. De buurman vond dat de broers de coniferenhaag moesten weghalen. Gedoe en hij verloor. Een halfuur vechtende televisie met het gelijk van de broers was achter de rug, toen in beeld verscheen dat de stugge buurman al in mei was overleden. Hoezo oudbakken televisie. Ook bekroop mij een ongehagelijk gevoel, was de veroordeling terecht? Het had iets onherroepelijks gekregen.
Afgelopen week was het opnieuw zover, een zinderend spannende uitzending Ik vertrek. Een jongen begon een kroeg in het hotel van de man die in zijn vakantie nog zijn gids was geweest bij de bergtochten in Zwitserland. Ze werkten heel goed samen, vormden een hecht team. Het zat helemaal goed, totdat in beeld kwam dat de gids in februari verongelukte door een lawine. Heel wrang en heel laat. Voor de familie waren de mooiste beelden aan elkaar gemonteerd. De journalist in mij ontwaakte, hier zat toch een verhaal in? Hoe ging dit verder?

Als je niet naar een herhaling kijkt, dan zie je wel oudbakken televisie. En een journalistieke oplossing is er niet, lijkt het wel.

Orgels in verwoeste steden

Bij het klussen draaide ik het cassettebandje veelvuldig van een uitzending met orgelmuziek. Het is een deel in de serie 'Orgels in verwoeste steden' uit 1992. Vijf uitzendingen kon de luisteraar de orgels horen in de Rotterdamse Laurenskerk, de Cathedral of St. Michael in Coventry en de Kreuzkirche in Dresden.
In beide buitenlandse kerken speelde Johann Th. Lemckert in twee uitzendingen. De organisten van de andere kerken bespeelden hun eigen instrument. De meest bijzondere uitzending was de Rotterdamse uitzending. Lemckert bespeelt hier samen met de organist uit Dresden, Michael-Christfried Winkler, de orgels van de Laurenskerk.
De Duitse organist, met Die Wende nog fris in de benen, speelt een prachtige interpretatie op 'Erbarm dich mein, O, Herre Gott' BWV 721 van Johann Sebastian Bach. Hij betrekt hierin het geluid van een voorbij rijdende trein op de voormalige spoorbrug, die toen nog vlak langs het koor van de kerk liep. Een verkrachting redeneerde een orgelvriend van weleer over de interpretatie. Ik krijg er geen genoeg van, want ik vind het knap hoe de organist een stoorzender tot deelgenoot maakt.
Eindelijk is het concert van weleer te beluisteren op de archiefsite van de NCRV: luister (tweede item aanklikken).

Manfred en Hilmar gestopt

Best wel een schrik vanavond: Manfred en Hilmar stoppen bij Man bijt hond. Ik genoot van de broers uit het Utrechtse Kanaleneiland. Ik had nog maar net een artikeltje over de twee broers geschreven.
De uitzending van vanavond liet niet veel zien van een afscheid. Ik vermoed dat de broers er geen zin meer in hadden. Natuurlijk zijn ze niet een onuitputtelijke bron voor onderwerpen voor televisie. Manfred loopt wekelijks rond op Schiphol en Hilmar kijkt dagelijks zijn favoriete Duitse soapserie Julia - Wege zum Glück. Waar het precies over gaat, weet hij ook niet, maar hij kijkt wel iedere dag.
Het is verschrikkelijk jammer dat de heren niet meer te zien zijn op televisie. De chaos in hun flat en het verschil tussen de twee broers, genoeg inspiratie voor een spannende serie. Ze maken toch iedere dag weer iets nieuws mee en is het nieuw voor hun, dan is het wel nieuw voor mij.

Geen piek aan

Man bijt hond vraagt zich af: wat vindt u ervan? Een oud-collega bij de krant refereerde graag naar dit televisieprogramma. Veel nieuws begint bij het kleine nieuws dat verteld wordt door de gewone man van de straat.
Gisteren liet Man bijt hond het werk van vrijwilligers zien. Ze bezochten ouden van dagen die een eenzame kerst tegemoet gaan. Ze volgden drie ouderen, die ze vragen stelden terwijl achter hen een kerstboompje door vrijwilligers werd opgetuigd.
Twee toonden zich erg tevreden. 'Het is misschien wel tien jaar terug dat ik een kerstboom had voor het laatst', vertelde een eenzame man. Er was ook een oudere vrouw die eigenlijk vond dat op haar kerstboom een piek hoorde. 'Er zit geen piek op', mompelde ze.
Het laatste shot van het item toonde de vrouw met de boom achter zich, met een piek erboven. Alleen het verhaal van de piek werd niet verteld. Heel jammer, omdat daar volgens mij het grote nieuws zat. Ondanks de piek kon de piekvrouw haar gezicht niet blij trekken.

De dijen van Sophie Hilbrand

Maarten 't Hart mocht je net lezen, maar Jan Wolkers ging echt te ver. In het onderwijs op gereformeerde grondslag waarin ik opgegroeid ben, was dit de centrale boodschap. Met Maarten 't Hart begon voor mij als zestienjarige de literatuur, Jan Wolkers kwam pas veel later.
Voor mij was het eerste optreden van Jan Wolkers in de populaire televisieserie Prettig geregeld met Anne Wil Blankers en Peter Faber. In de serie van het onderwijsechtpaar speelde elke week een bekende Nederlander mee. Die was dan te gast in de klas van Hanna (Anne Wil Blankers). Joris (Peter Faber) ontdekte dat zijn boekenkast geen enkel boek van Wolkers bezat en de grote schrijver zou zo langskomen. Bij een bevriende boekhandelaar leende hij het hele oeuvre van de schrijver.
De leerlingen in de klas vroegen de schrijver wat zijn mooiste boek was. 'De bijbel', zei hij resoluut. Ik twijfelde aan de oprechtheid van deze mening voor een NCRV-serie. Hoe kon iemand die zoveel vunzigheid schreef, de bijbel het mooiste boek vinden. Ik vergat dat de bijbel niet alleen een vroom boek is, maar soms ook heel expliciet kan zijn.
Erg leuk was dat de geleende boeken door Jan Wolkers uitvoerig werden gesigneerd. 'Ja, ik vond ze er veel te nieuw uitzien', reageerde de schrijver. Daarna kwam de grootste hilariteit toen Jan Wolkers de koeienpoep, die voor de tuin bedoeld was, op de muur in de hal smeerde, bij gebrek aan verf voor het kunstwerk dat hij de familie wilde aanbieden.

Pas veel later ging ik Jan Wolkers lezen toen hij in 1995 het boekenweekessay 'Zwarte bevrijding' schreef. Een essay waarin hij verbanden legt, zoals hij die ook in zijn romans kan leggen, maar met een veel sterkere intellectuele verdieping. Als ik bij dodenherdenking de Last Post hoor, denk ik altijd aan die zinsnede uit dit essay. Wolkers trekt de wereld van Laurel en Hardy zijn verhaal binnen als hij bij de dodenherdenking staat: 'En iedere keer had ik de neiging om met de tranen over mijn wangen te roepen, zoals Oliver Hardy in Saps at Sea, 'Blow the horn, Stan, blow the horn.'

Daarna volgde snel de wereld van de romans. Terug naar Oegstgeest, Kort Amerikaans, Groeten van Rottumerplaat met de naaktfoto van Wolkers achterop en Een roos van vlees, ik las ze allemaal. Het best is mij de roman bijgebleven over de politionele acties in Nederlands-Indië: De walgvogel. De wereld die hij oproept in zijn romans, maakte voor mij een nieuwe wereld open: de wereld van de echte literatuur. Compleet met vieze woorden, gevoelige scènes, de natuur en de dood.

Afgelopen juli kocht ik eindelijk de verzamelde essays De schuimspaan van de tijd van Jan Wolkers. Het summum van de Nederlandse essayistiek. Wolkers maakt van het essay een verhaal, waarin hij het intellectualisme naar binnen haalt. Ergens laten de essays een andere Wolkers zien, in een andere stijl. Net zoiets als De achtertuin, waarin Wolkers laat zien dat hij ook kinderen kan aanspreken.

Het is jammer dat hij niet meer onder ons is. Al merkte ik sinds zijn tachtigste verjaardag dat het kaarsje langzaam uitdoofde. Hij was op en dat merkte je in zijn hele verschijning.
Tegelijk gebeurde dat ook met zijn literatuur, het boekenweekgeschenk Zomerhitte tien jaar na het boekenweekessay viel mij enigzins tegen. De verfilming van dit boek, is helaas te laat voor Jan Wolkers. Hij was wel heel enthousiast over de dijen van Sophie Hilbrand tijdens de opnames vorige zomer.