Kwaliteit van leven - #WoT

Ik wil nooit in een verzorgingstehuis, zei Catherine Keyl een tijdje terug. Dat was te minderwaardig om al kwijlend gevoerd te moeten worden. Haar vader, zo'n respectabele man altijd, was zo aan zijn eind gekomen. De oorlogsstrijder moest zo triest aan zijn einde komen. Dat wilde Catherine niet. Doe mij maar een spuitje voor ik een verzorgingstehuis in moet.

Daar tegenover staat de man of vrouw die door ziekte gekweld juist dichter bij het leven weet te komen. De bijzondere momenten voor het sterven die je dichter tot elkaar brengt dan ooit. Het leven als bijzonderheid. Hoe oncomfortabel en pijnlijk ook, brengt het lijden soms ook iets moois.

Ziekbed een zegen?

Ik ben opgegroeid met het idee dat een lang ziekbed een zegen was. Dan kreeg je alle gelegenheid om tot God te komen, terwijl een plotselinge dood geen enkele gelegenheid zou geven om tot inkeer te komen. 

In Maarten 't Harts roman Een vlucht regenwulpen vraagt de hoofdpersoon Maarten zich af waarom zijn moeder zo uitzichtloos moet lijden. Hij legt de vergelijking met de vernietigingskampen in de Tweede Wereldoorlog waar God ook niet te vinden was. Bij het ziekbed van zijn moeder ontbreekt eveneens ieder spoor van hem.

Waar ligt kwaliteit?

Waar ligt de kwaliteit van leven? Bij het sterven of juist bij het leven? Soms weet je wat je mist als je het verliest. Maar hoe lang moet het duren. Is het prettig bij je volle bewustzijn te sterven of juist gekweld door een ernstige ziekte de dood tegemoet te zien?

Of juist dicht bij de oorsprong, terug naar waar het begonnen is. Zonder de belasting van het weten, maar heel dicht bij het voelen. Het bewustzijn vervlakt tot een schim van wat je ooit was. 

Ik heb geen idee. Gelukkig niet en ik hoop dat ik op het juiste moment de juiste keuze maak. Of dat een ander dat voor mij doet. In de lijn met wie ik ben en met de liefde.

als ik morgen sterf

en de merels blijven stil

fluit je dan voor mij?

WoT

Bij de #WoT schrijven bloggers over een woord of een foto. Elke donderdag verschijnt een nieuw woord waarover je kunt bloggen. Het woord (of de woorden) van vandaag: kwaliteit van leven. Doe ook mee op writeonthursday.wordpress.com

De compositie van de hemel

Ook de wolkenhemel boven Almere toonde veel gezichten vandaag

Als een schrijver als Harry Mulisch begraven wordt, is het goed de hemel in de gaten te houden. De verschijning van de regenboog boven de Amstel vormde zeker een prachtig moment. Het schip voer van de binnenstad naar de begraafplaats Zorgvlied. Zoiets kan geen toeval zijn.

De verteller van een verhaal zou het achterwege laten. Aangezien het verhaal alle geloofwaardigheid verloor door deze toevalstreffer. Harry Mulisch zou het juist in zijn verhaal hebben gebracht. Het kwam mooi uit en je kunt met een toevalstreffer zo heerlijk de spot drijven.

Mulisch is op

De boeken van Mulisch bij De Slegte in Den Haag

Het meisje gleed met haar vinger langs de boektitels en auteursnamen. Lange rijen namen. Maar bij Mulisch stond geen boek meer. 'Is Mulisch op?' vroeg ze aan een verkoopster. Ze probeerde de rij boeken zo te rangschikken dat het gat wat minder opviel.

Ze knikte naar het meisje. 'Mulisch is op', zei ze daarna. Teleurgesteld droop het meisje af. Op zoek naar de volgende boekwinkel waar misschien nog wel een Mulisch lag.

Waarom speur ik iedere avond de hemel af?

Vandaag zit er wat meer rommel in de lucht, een sluiering en de kleuren weer wat anders. Wat een verschil met een zonsopkomst.

De danseres - een sprookje

Bij de crematieplechtigheid van Annie van der Velde, afgelopen vrijdag, las ik de volgende tekst voor.

Gaan we Dries van Wissen wel missen

Een gedicht in platrijm

Het interview dat de geïnterviewde overleeft

Bij het overlijden van Bibeb, worden ook de interviews uit de mottenballen gehaald. En inderdaad, ze zijn stuk voor stuk schitterend. Zo onthult Vrij Nederland nog een keertje het beroemde interview met Henk Vredeling en openbaart Maarten 't Hart zijn geheimen: 'Het is heel lang mijn liefste wens geweest een heel mooie vrouw te zijn'. De laatste uitspraak dateert uit 1979 en is nog ver voor alle publieke optredens van de travestiet Maartje 't Hart.

Uitvoerige details
Wat wel opvalt is de uitvoerigheid en de gedetailleerdheid waarmee Bibeb haar slachtoffers beschrijft. In het interview met Vredeling illustreert ze dat prachtig door te openen met een beschrijving van zijn werkkamer:

Twee glimmend gepoetste koperen kanonnen in de met rood tapijt bedekte gang. 'De slag bij Waterloo' recht tegenover het bureau van de minister. Aan de andere muur, een geschilderd portret van de dikke middelbare Michiel Adraenszoon de Ruyter. Boven de schoorsteenmantel: een geharnaste krijger op wit paard, neerblikkend op een slachtoffer, verderop: een dal bedekt met lijken, in rose bloed. Miniatuur-tank en mirage. Kristallen kroon.

Een romancier zou jaloers zijn op een dergelijke opening van een verhaal. Bibeb vertelt hier ook een verhaal. Het hele interieur van zijn kamer was er al toen de minister van defensie aantrad, alleen een tegeltje met een wijsheid heeft hij er zelf op gehangen. Deze opening die elke hedendaagse eindredacteur uit het verhaal zou halen omdat hij het veel te langdradig vindt, heeft nut voor het grotere verhaal dat ze vertellen wil. Het verhaal van een man die geschonden is door de oorlog en die notabene minister van defensie is.

De korte typeringen 'grijpende gebaren' en 'mompelt over zijn machteloze gevoel van toen' tonen een man die machteloos is en met zijn verleden worstelt.

Beroemd
Het interview is zo beroemd geworden dat het interview de geïnterviewde overleefd heeft. Dat de Vredeling zelf het interview politiek gezien overleefd heeft, is misschien ook wel te danken aan het prachtige portret dat dit interview is.

Ik hoop dat Vrij Nederland binnenkort begint met een weblog waarin wekelijks een interview van Bibeb wordt gepubliceerd. Dat zou een echt monument zijn voor de overledene.

Links
Voor wie niet kan wachten, één interviewboek, dat met de schrijvers, heeft de dbnl gehaald: Bibeb & VIP'S

Stapels cd's aan de Oude Gracht

Wat doen we met de cd's van pa? Ik zie een jonge vijftiger voor het kastje met de orgelcd's staan. Keurig gesorteerd op alfabet, componist bij componist, organist bij organist. Piet Kee speelt Bach en de Orgel Encyclopedia met een uitvoering van de werken van Max Reger.

De volle dozen komen met muziekboeken en een doos cd's met moderne koorwerken in het antiquariaat terecht. Ze zitten er niet op te wachten en zijn blij met de 200 euro die de man er nog voor geeft. Weg met die rotzooi.

Hoe zou de oude man zijn geweest? Ik vraag het mij af als ik de honderden cd's zie liggen, uitgestald boven een boekenkast in het antiquariaat. Hij luisterde aandachtig naar de cd's, 's avonds als iedereen weg was, zette hij de geluidsinstallatie op hard. Die installatie staat nu bij de zoon, hij draait er The Beatles mee. Past hem meer. Hij heeft een jaar of vijftien terug nog die hele serie met alle uitvoeringen gekocht. Voor honderden euro's. Ze liggen nu op zolder te verstoffen, want hij kan de nummers gratis van internet downloaden.

Mijn glijden door de eindeloze rijen cd's boordevol orgelmuziek. Ik houd een Bach cd van Piet Kee vast. In het binnenhoesje van de cd staat '30-10-'92 (van verjaarsgeld) en de initialen 'JB', waarbij de J het steeltje vorm van de B. Eronder het prijslabeltje met '29.95'. De andere cd bevat ook het initiaal. Het is bijna niet te zien door de zwarte achtergrond. Het moeten zijn eerste cd's geweest zijn, nog duur en kostbaar. Later verdwenen de initialen, zo laten de modernere cd's zien.

Stapels liggen er bij het antiquariaat aan de Oude Gracht en ik vraag me af wie hier nu het meest aan verdient. De nazaten, achteloos en een beetje naïef over vaders en manliefs muziekliefhebberij. Of de verkoper die sommige cd's voor 8 euro van de hand doet. Het zijn prachtige uitvoeringen waarvoor je nu bijna een euro per track voor moet betalen.

Wat een verschil met jaren terug toen ik in de Martinikerk van Doesburg stuitte op de verzameling cd's van een orgelliefhebber. Dat was een gemeentelid die een hoge leeftijd had gehaald. Ook bij hem stonden initialen en data van aanschaf in de hoesjes geschreven. Of de pennenstrepen bij registraties waarmee hij het oneens was of verbeterde BWV-nummers achter de composities van Bach. Precies hetzelfde, het zou dezelfde man geweest kunnen zijn. Alleen heeft deze een ander initiaal.

De opbrengst van deze cd's ging naar de restauratie van het orgel, die een paar maanden later in gebruik werd genomen.

De geest van Vinkenoog

De geest van Vinkenoog
heeft mij te pakken

Hij dweept me al twee
dagen in een LSD-trip

Mijn lippen zeuren elk
kwartier om een joint

Hij zwaait zijn pen
vlekken op mijn boekenruggen

En beent door de kamer
op zoek naar mijn been

Ineens rijmt aap op
noot en mies op niets

Hij heeft mij te pakken
de geest van Vinkenoog

Martin

Dan is het gebeurd. Het hing een beetje in de lucht, dat de jaren die het nog kon duren dagen werden, valt iedereen een beetje tegen. Kanker is een erge ziekte, ook als je het onder controle denkt te hebben, sluimert hij als een slapende vulkaan die plotseling erupteert.

Ik ben de hele dag een beetje verdrietig, voel ik. Zoals dat met schrijvers gaat sterft een goede vriend, die ik alleen maar van de letter ken. Het laatste jaar ben ik meer en meer een bewonderaar van hem geworden. Ik heb zelfs een beetje van hem geleerd, vind ik dan.

SMS

Hij boog zich wat voorover. 'Ik heb laatst haar SMS'jes doorgestuurd naar iedereen. Ze had er zoveel staan.' Hij tuurde voor zich uit, dacht aan haar. 'Het is heel lastig, want de datum stond er niet bij.' 'Dat kun je toch altijd zien?' vroeg iemand uit het gezelschap. 'Nee, de verstuurde mailtjes hebben geen datum in dat toestel.'

Hij glimlachte. 'Ik heb ze allemaal weggedaan. Eentje heb ik bewaard. Daarin schrijft ze: 'ik kan SMS'en.'

Daarna gingen we kou in voor de begrafenis van Frodo.

Gekleurde schoonheid

Bij het thuiskomen zojuist brak juist het gouden fotomoment aan. De koude zon straalde in een kleur die de melancholie nog sterker losmaakte. De kuste de dag gedag.
Het vervulde mij met een korte schoonheidsbeleving. Zoiets heb je nodig als je gehoord hebt dat een oud-collega met wie ik bijna twee jaar op een kamer samenwerkte, er niet meer is. Alles is dan gemeen, onterecht en vooral oneerlijk. Een noodlottig ongeval op oudjaarsdag is de oorzaak van zijn overlijden. Geluk in de kiem gesmoord en kapotgemaakt, doet altijd verdriet. Dag Frodo.

Oudbakken televisie

Dat televisie iedere dag een opgewarmd kliekje is, werd mij vorige en deze week duidelijk. Twee broers hadden bij de Rijdende rechter ruzie met een stugge buurman. De buurman vond dat de broers de coniferenhaag moesten weghalen. Gedoe en hij verloor. Een halfuur vechtende televisie met het gelijk van de broers was achter de rug, toen in beeld verscheen dat de stugge buurman al in mei was overleden. Hoezo oudbakken televisie. Ook bekroop mij een ongehagelijk gevoel, was de veroordeling terecht? Het had iets onherroepelijks gekregen.
Afgelopen week was het opnieuw zover, een zinderend spannende uitzending Ik vertrek. Een jongen begon een kroeg in het hotel van de man die in zijn vakantie nog zijn gids was geweest bij de bergtochten in Zwitserland. Ze werkten heel goed samen, vormden een hecht team. Het zat helemaal goed, totdat in beeld kwam dat de gids in februari verongelukte door een lawine. Heel wrang en heel laat. Voor de familie waren de mooiste beelden aan elkaar gemonteerd. De journalist in mij ontwaakte, hier zat toch een verhaal in? Hoe ging dit verder?

Als je niet naar een herhaling kijkt, dan zie je wel oudbakken televisie. En een journalistieke oplossing is er niet, lijkt het wel.

In Memoriam Nel

'We waren een keer op een harmoniumdag en spraken daar iemand die net een concert gegeven had. En weet je wat die toen zei? Mijn harmonium was pas jarig en ik heb een feestje gegeven.' Ze draaide met haar wijsvinger bij haar oor en zoog aan haar sigaret. Ik stelde mijn geliefde voor aan Rob en zijn echtgenote Nel.
Nel legde uitvoerig aan mijn geliefde uit dat het met mij en harmoniums niet helemaal spoorde. Ik was het voorval allang vergeten en lachte om de herinnering aan mijn gekte. Negentig ballons en heel veel muziek, na afloop een lied over houtwormen op de wijze van psalm 134. ''t Harmonium zal bestaan voor 't door houtworm is vergaan', luidde het refrein. Ze zong de meeste verzen niet mee omdat ze zo moest lachen.
Ik heb foto's van een latere verjaardag waarop ik een concert gaf en waar Rob en Nel met mijn zus de enige gasten waren. Ze hangt languit op de bank, vermoeid van het zoveelste deuntje op mijn nieuwe drukwindharmonium.
Het laatste voorval, vorig jaar ergens, was weer iets waarbij ik haar opzadelde met iets rond harmoniums. Ze ergerde zich met een volle dosis humor aan het voorval. Na afloop imiteerde ze de betrokkenen naar hartelust en hebben we heel veel gelachen.

Nel is er niet meer. Morgen wordt ze begraven. Ze is overleden aan de gevolgen van een slopende ziekte. Ze had bij voorbaat verloren, maar toch streed ze dapper door. Eigenlijk wilde ze het er niet teveel over hebben en eigenlijk mochten we het allemaal niet weten. Ze bleef gewoon doen zoals ze altijd deed, maar wist wel beter.
We wisten het al wel een tijdje, maar ze kon er aardig mee leven. De laatste keer dat ik haar sprak was in april. Ze was net met een chemokuur bezig. Het ging redelijk, ze was wel erg moe. Ze rookte samen met Rob een sigaretje buiten. 'Ben je niet gestopt?' vroeg ik. 'Nee', zei ze, 'wat voor een zin heeft het. Ik ga toch dood.' 'Ja', vulde Rob aan. 'Dan leef je een week langer en dan zul je net zien dat het die week regent.' Een lach ging over de straat en hij is de hele reis naar huis bij me geweest.

Het leek aardig te gaan, maar vorige week hoorde ik dat het helemaal niet goed ging. Ik kon haar niet meer bereiken, maar sprak Rob wel. Het was een verhaal van veel teleurstelling en verdriet. 'We moeten maar hopen dat het snel afgelopen is', zei Rob. De dood kwam een paar dagen later. Het was nog net mooi weer.